Bu haftaki dersimizde, Hadi Adanal\u0131 Hocam\u0131z bilginin kaynaklar\u0131 aras\u0131nda merkezi bir konumda olan ak\u0131l kavram\u0131 ile buna ba\u011fl\u0131 olarak geli\u015fen akl\u00eelik ve ak\u0131lc\u0131l\u0131k (rasyonalizm) yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 ele ald\u0131. Hocam\u0131z, konuyu yaln\u0131zca felsefi tan\u0131mlar \u00fczerinden de\u011fil, ayn\u0131 zamanda d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinin sembolik imgeleri arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kavratmak amac\u0131yla R\u00f6nesans\u2019\u0131n \u00f6nemli ressamlar\u0131ndan Raffaello Sanzio\u2019nun \u00fcnl\u00fc Atina Okulu tablosu \u00fczerinden kapsaml\u0131 bir okuma ger\u00e7ekle\u015ftirdi. B\u00f6ylece bilginin kayna\u011f\u0131na dair felsefi tart\u0131\u015fmalar\u0131n, tarihsel temsiller ve estetik d\u00fczenlemeler i\u00e7inde nas\u0131l g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131l\u0131nd\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015f oldu.<\/p>\n\n\n\n
Raffaello\u2019nun tablosunda merkez\u00ee konumda yer alan Platon ve Aristoteles, bilginin mahiyetine dair iki kurucu yakla\u015f\u0131m\u0131n simgesel temsilcileri olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Platon\u2019un g\u00f6\u011fe do\u011fru kald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 parma\u011f\u0131, onun felsefesinin temelini olu\u015fturan idealar d\u00fcnyas\u0131na yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6ndermeyi simgeler. Platon b\u00f6ylece hakikatin a\u015fk\u0131n, de\u011fi\u015fmez ve m\u00fckemmel formlarda bulundu\u011funa, dolay\u0131s\u0131yla kayna\u011f\u0131n\u0131n duyular-\u00fcst\u00fc oldu\u011funa i\u015faret eder. Elinde tuttu\u011fu Timaeus adl\u0131 eser, Platon\u2019un kozmosun d\u00fczeni, evrenin k\u00f6keni ve zaman-mek\u00e2n meselesi hakk\u0131ndaki temel diyaloglar\u0131n\u0131 i\u00e7ermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nem arz etmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Aristoteles ise elinde Etika adl\u0131 eseriyle tasvir edilmi\u015ftir. Hocam\u0131z, her ne kadar Metafizik adl\u0131 eserinin Aristoteles\u2019in elinde olmas\u0131 i\u00e7erik a\u00e7\u0131s\u0131ndan daha uygun olsa da Raffaello\u2019nun burada etik \u00fczerine olan eseri kullanmas\u0131n\u0131n sebepleri \u00fczerine de\u011ferlendirmelerde bulundu. Aristoteles\u2019in el hareketi ise, avu\u00e7 i\u00e7i yere d\u00f6n\u00fck bir \u015fekilde, hakikatin bu d\u00fcnyan\u0131n somut ger\u00e7ekli\u011fi i\u00e7inde ak\u0131l, deneyim ve g\u00f6zlem yoluyla ke\u015ffedilece\u011fine i\u015faret eder. Raffaello, bu simgesel kar\u015f\u0131tl\u0131k arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla, Bat\u0131 felsefesinin iki ana ak\u0131m\u0131 olan rasyonalizm ile empirizm aras\u0131ndaki gerilimi estetik bir d\u00fczlemde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Resmin \u00f6n plan\u0131nda, mermer bir blo\u011fa yaslanm\u0131\u015f, d\u00fc\u015f\u00fcnceli ve izole bir \u015fekilde oturan fig\u00fcr, melankolik bir karakter olan Efesli Herakleitos\u2019tur. Herakleitos, felsefesinin temeli olan \u201cPanta Rhei\u201d (Her \u015fey akar) ilkesiyle s\u00fcrekli de\u011fi\u015fkenli\u011fi ve dinamizmi temsil eder. Bu vurgu, dura\u011fan ve hiyerar\u015fik Orta \u00c7a\u011f d\u00fcnyas\u0131n\u0131 y\u0131karak evrende var olan dinamizmi ve olu\u015fu yeniden kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan R\u00f6nesans’\u0131n ruhunu yans\u0131tmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu bir di\u011fer nokta, tablodaki \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019\u00fcn konumu oldu. Aristoteles\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncenin Bat\u0131\u2019ya intikalinde belirleyici rol oynam\u0131\u015f olan \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019\u00fcn, resimde Platon\u2019un taraf\u0131na daha yak\u0131n bir grupta yer almas\u0131n\u0131n nedenleri \u00fczerine baz\u0131 de\u011ferlendirmelerde bulundu. Resimde yaln\u0131zca \u0130bn R\u00fc\u015fd’\u00fcn bulunmas\u0131; \u0130bn Sina, \u0130bn M\u00e2ce, \u0130bn Heysem gibi Bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde etkili di\u011fer b\u00fcy\u00fck M\u00fcsl\u00fcman filozoflar\u0131n resmedilmemi\u015f olmas\u0131n\u0131n ayr\u0131ca d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc bir sanatsal ve k\u00fclt\u00fcrel tercih olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Hocam\u0131z, \u0130bn R\u00fc\u015fd\u2019\u00fcn tabloya dahil edilmesini, Aristoteles\u00e7i d\u00fc\u015f\u00fcncenin Bat\u0131\u2019ya ta\u015f\u0131nmas\u0131ndaki belirleyici ve yads\u0131namaz rol\u00fcn\u00fcn estetik bir kabul\u00fc olarak yorumlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, dersin devam\u0131nda resimde Hypatia\u2019n\u0131n konumu ve temsil etti\u011fi anlam, Diyojen\u2019in resimdeki konumunun isabetlili\u011fi ile Athena ve Apollo fig\u00fcrlerinin felsefe ve sanatla ili\u015fkili sembolik \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 \u00fczerinde durdu. Bu de\u011ferlendirmeler \u00e7er\u00e7evesinde, Raffaello\u2019nun antik k\u00fclt\u00fcr ile orta \u00e7a\u011f d\u00fc\u015f\u00fcncesini ayn\u0131 estetik kompozisyonda bir araya getirmesinin, farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcr ve d\u00f6nemler aras\u0131ndaki gerilimi azaltan ve d\u00fc\u015f\u00fcnsel s\u00fcreklili\u011fi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan bir yakla\u015f\u0131m sundu\u011funu vurgulad\u0131. Hocam\u0131z, \u00f6\u011frencilerden gelen sorular\u0131 da cevaplayarak dersi tamamlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n