Bu haftaki dersimizde Hadi Adanal\u0131 Hocam\u0131z, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de akletmeyi, anlamay\u0131 ve insan zihninin farkl\u0131 bili\u015fsel yetilerini konu edinen ayetleri sistematik bir bi\u00e7imde ele ald\u0131. Dersin temel amac\u0131, bu ayetlerin hangi bili\u015fsel, duyusal, duygusal ve davran\u0131\u015fsal yetilere i\u015faret etti\u011fini; ayr\u0131ca bu yetilerin hangi ahlaki ve zihinsel erdemleri veya hangi nak\u0131salar\u0131 hedef ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymakt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Dersin ba\u015flang\u0131c\u0131nda Hocam\u0131z, ak\u0131l kavram\u0131n\u0131n ilk d\u00f6nemlerdeki \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesindeki izlerine temas ederek \u00f6zellikle hadis literat\u00fcr\u00fcndeki konumuna de\u011findi. Hadis\u00e7ilerin \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ak\u0131lla ilgili rivayetlerin s\u0131hhati \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak s\u00f6z konusu hadislerin genelde zay\u0131f kabul edilmesinin ak\u0131lla ilgili ifadelerin var olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelmeyece\u011fini vurgulad\u0131. Baz\u0131 eserlerde Hadis olarak sunulan bu ifadelerin, kavramlar aras\u0131ndaki ili\u015fkileri ve d\u00fc\u015f\u00fcncenin tarihsel geli\u015fimini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan yine de kayda de\u011fer oldu\u011funu ifade etti. \u00d6rne\u011fin bu rivayetlerde akl\u0131n yarat\u0131lm\u0131\u015f bir varl\u0131k olarak ele al\u0131nmas\u0131n\u0131n, ayn\u0131 d\u00f6nemde baz\u0131 inan\u00e7 sistemlerinde akl\u0131n tanr\u0131salla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6zg\u00fcn ve dikkat \u00e7ekici bir yakla\u015f\u0131m oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019deki ayetlerde ise akletme ve d\u00fc\u015f\u00fcnme fiilleri yaln\u0131zca zihinsel bir faaliyet olarak de\u011fil, iyilik, tutarl\u0131l\u0131k, d\u00fcr\u00fcstl\u00fck, kendine d\u00f6n\u00fck d\u00fc\u015f\u00fcnme, inanma, bilme ve do\u011fruluk gibi geni\u015f bir erdemler k\u00fcmesiyle ili\u015fkili bir yap\u0131 i\u00e7inde sunuldu\u011funu belirtti. Hocam\u0131z, bu erdemler aras\u0131ndan \u201cinanma\u201dn\u0131n Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de yaln\u0131zca bir duygu veya teslimiyet hali olarak de\u011fil, t\u0131pk\u0131 bilmek gibi epistemik bir yeti olarak konumland\u0131\u011f\u0131na dikkatleri \u00e7ekti. Bu nedenle iman, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in epistemik alan\u0131n\u0131 olu\u015fturan temel erdemlerden biri olarak akletme ile ayn\u0131 d\u00fczlemde de\u011ferlendirilebilecek bir erdem olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Dersin devam\u0131nda irade kavram\u0131n\u0131n epistemik erdemlerle ili\u015fkisi \u00fczerinde duruldu. Hocam\u0131z, iradenin yaln\u0131zca ahlaki bir tav\u0131r de\u011fil, ayn\u0131 zamanda epistemik bir yeti olarak da ele al\u0131nabilece\u011fini ifade etti. Duymak, g\u00f6rmek veya hissetmek gibi duyulara dayal\u0131 alg\u0131lar\u0131n iradeye konu olmamas\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, inanman\u0131n ve inanc\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmenin irade ile olan ba\u011flant\u0131s\u0131 \u00fczerinde durdu. Bu ba\u011flamda kelam gelene\u011finde yer alan cebir ve iz\u2019an kavramlar\u0131n\u0131n irade kar\u015f\u0131s\u0131ndaki konumlar\u0131 hakk\u0131nda k\u0131saca a\u00e7\u0131klamalarda bulundu.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z bu tart\u0131\u015fmalar s\u0131ras\u0131nda, \u201ch\u00e2l\u201din m\u00fcstakil bir yeti olup olmayaca\u011f\u0131 sorusu dolay\u0131s\u0131yla h\u00e2lin zamansal yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131 ve s\u00fcreklili\u011fi ile bili\u015fsel yetilerin do\u011fas\u0131 aras\u0131ndaki fark kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rd\u0131. Kelam ve tasavvuf gelene\u011finde insan fiillerinin ard\u0131ndaki ilah\u00ee arka plan tart\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n bu kavramla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu ifade ederek, h\u00e2lin daha \u00e7ok sezgisel ba\u011flant\u0131lar kurmam\u0131za imk\u00e2n veren destekleyici bir i\u015flev olarak g\u00f6r\u00fclmesi gerekti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde bir de\u011ferlendirme yapt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Dersin sonunda Hocam\u0131z, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de ak\u0131l kavram\u0131n\u0131n ge\u00e7ti\u011fi ayetlere nas\u0131l yakla\u015f\u0131labilece\u011fi konusunda bir \u015fema sunarak, bu ayetlerin ba\u011flamsal, kavramsal ve epistemik a\u00e7\u0131dan hangi kategoriler i\u00e7inde incelenebilece\u011fini g\u00f6sterdi. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019deki ak\u0131l vurgusunun yaln\u0131zca soyut bir akletme edimi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda insan\u0131n ahlaki ve zihinsel y\u00f6nelimlerini ve eylemlerini belirleyen, ortaya epistemik erdemler veya nak\u0131salar ortaya \u00e7\u0131karan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir yap\u0131 oldu\u011fu belirtti. B\u00f6ylece akletme ediminin Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de yaln\u0131zca bili\u015fsel bir faaliyet de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ahlaki, duygusal ve davran\u0131\u015fsal boyutlara sahip \u00e7ok katmanl\u0131 bir yap\u0131 olarak ele al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayarak dersi tamamlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n