Bu haftaki derste Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdemir, Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin modernle\u015fme s\u00fcrecine girerken kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131 asker\u00ee, idar\u00ee ve toplumsal d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcmleri ele ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zellikle asker\u00ee sistemdeki yenilenme ihtiyac\u0131, k\u0131l\u0131k k\u0131yafetten silah teknolojisine kadar uzanan geni\u015f bir de\u011fi\u015fim alan\u0131 olu\u015fturdu\u011fu ifade edildi. Ziraat, sanayi ve di\u011fer temel \u00fcretim sahalar\u0131nda ya\u015fanan geri kalm\u0131\u015fl\u0131k ile devlet te\u015fkilat\u0131ndaki d\u00fczensizlikler, Tanzimat ve Islahat gibi reform hareketlerini zorunlu k\u0131lan temel sebepler olarak de\u011ferlendirildi. Bu s\u00fcre\u00e7te Osmanl\u0131\u2019n\u0131n s\u00fcrekli ad\u0131m atan, ancak ad\u0131mlar\u0131n\u0131 sistemli bi\u00e7imde tamamlamakta zorlanan bir yap\u0131ya sahip oldu\u011fu vurguland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Dersin merkez\u00ee tart\u0131\u015fma ba\u015fl\u0131klar\u0131ndan biri, 19. y\u00fczy\u0131l Osmanl\u0131 entelekt\u00fcellerinin \u201cBat\u0131 ile nas\u0131l ba\u015f edece\u011fiz?\u201d sorusuna verdikleri farkl\u0131 yan\u0131tlard\u0131. Osmanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131 bu d\u00f6nemde d\u00f6rt ana e\u011filim etraf\u0131nda topland\u0131. Bat\u0131c\u0131lar, devletin tamamen Bat\u0131 medeniyetine eklemlenmesi gerekti\u011fini savunurken; Osmanl\u0131c\u0131lar, T\u00fcrk\u00e7\u00fcler ve \u0130slamc\u0131lar Bat\u0131\u2019dan se\u00e7ici bir bi\u00e7imde istifade edilmesi gerekti\u011fini ileri s\u00fcrd\u00fcler. Bu \u00fc\u00e7 ak\u0131m, medeniyetin yaln\u0131zca teknik ilerlemeden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; k\u00fclt\u00fcr, kimlik ve toplum dokusunun korunmas\u0131 gerekti\u011fini vurguluyordu. \u0130slamc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler, \u0130slam\u00ee kimli\u011fin muhafazas\u0131yla birlikte Bat\u0131\u2019n\u0131n bilimsel birikiminden yararlan\u0131labilece\u011fini savunurken; T\u00fcrk\u00e7\u00fcler, devletin ve T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn korunmas\u0131n\u0131 merkez\u00ee bir hedef olarak belirlediler. Bu ba\u011flamda Osmanl\u0131c\u0131lar, imparatorlu\u011fun \u00e7ok katmanl\u0131 toplumsal yap\u0131s\u0131n\u0131 bir arada tutacak ortak bir siyasi kimlik in\u015fas\u0131n\u0131 \u00f6ncelediler.<\/p>\n\n\n\n
Bat\u0131c\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerden Abdullah Cevdet\u2019in g\u00f6r\u00fc\u015fleri derste \u00f6zel bir \u00f6rnek olarak ele al\u0131nd\u0131. Ona g\u00f6re Avrupa, ilerlemenin ve \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn sembol\u00fcd\u00fcr. Osmanl\u0131 ile Avrupa aras\u0131ndaki g\u00fc\u00e7 fark\u0131, ilim ve cehalet aras\u0131ndaki farktan kaynaklanmaktad\u0131r. Bu nedenle Avrupa\u2019n\u0131n bilgi ve kurumlar\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fmeyi savunmu\u015ftu.<\/p>\n\n\n\n
Dersin sonunda, Osmanl\u0131\u2019n\u0131n son y\u00fcz y\u0131l\u0131n\u0131n fikir bak\u0131m\u0131ndan son derece yo\u011fun ve hareketli oldu\u011fu belirtildi. Devlet bir yandan cephelerde sava\u015f verirken, di\u011fer yandan i\u00e7eride g\u00fc\u00e7l\u00fc bir fikr\u00ee canl\u0131l\u0131k ya\u015f\u0131yordu. Her t\u00fcr d\u00fc\u015f\u00fcnce tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f, modernle\u015fme meselesi etraf\u0131nda geni\u015f bir entelekt\u00fcel zemin olu\u015fmu\u015ftu. Bununla birlikte Bat\u0131\u2019dan hi\u00e7bir \u015fey al\u0131nmamas\u0131 gerekti\u011fini savunan bir kesimin de var oldu\u011fu; ancak bu \u00e7evrelerin \u00e7o\u011funlukla entelekt\u00fcel camian\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, Osmanl\u0131\u2013Bat\u0131 ili\u015fkilerini yeterince analiz edemeyen orta ilmiye s\u0131n\u0131f\u0131na mensup oldu\u011fu ifade edildi.<\/p>\n\n\n\n
Son olarak modernle\u015fme d\u00f6neminin fikr\u00ee manzaras\u0131n\u0131n, asl\u0131nda Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k, \u0130slamc\u0131l\u0131k, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ve Bat\u0131c\u0131l\u0131k olmak \u00fczere d\u00f6rt temel \u00e7izgi etraf\u0131nda \u015fekillendi\u011fi vurguland\u0131. Bu ak\u0131mlar, Osmanl\u0131 Devleti’nin kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131 asker\u00ee, siyasi ve toplumsal meydan okumalar kar\u015f\u0131s\u0131nda geli\u015ftirilmi\u015f farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm aray\u0131\u015flar\u0131n\u0131 temsil ediyor; b\u00f6ylece d\u00f6nemin entelekt\u00fcel tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 hem \u00e7e\u015fitlendiriyor hem de derinle\u015ftiriyordu. Bu \u00e7er\u00e7evede Osmanl\u0131 modernle\u015fmesi, yaln\u0131zca bir yenilik s\u00fcreci de\u011fil, ayn\u0131 zamanda b\u00fct\u00fcn bu fikirlerin devletin gelece\u011fini yeniden tan\u0131mlamak \u00fczere y\u00fcr\u00fctt\u00fc\u011f\u00fc kapsaml\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel m\u00fccadelenin toplam\u0131 olarak de\u011ferlendirildi.<\/p>\n\n\n\n