Bu derste Prof. Dr. Mehmet \u00d6zdemir hocam\u0131z, ge\u00e7 Osmanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131nda modernle\u015fme ve medeniyet tart\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n hukuk ve medeniyet anlay\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinden ele alm\u0131\u015ft\u0131r. Hocam\u0131z, \u00f6zellikle Pa\u015fa\u2019n\u0131n hem ilmi hem b\u00fcrokratik tecr\u00fcbesine sahip olmas\u0131n\u0131n, onun d\u00fc\u015f\u00fcncelerini teorik olmaktan \u00e7\u0131kar\u0131p pratik bir zemine oturttu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ahmet Cevdet Pa\u015fa denildi\u011finde ilk akla gelen eser Mecelle\u2019dir. Mecelle, Hanef\u00ee f\u0131kh\u0131na ait fetvalar\u0131n sistematik bi\u00e7imde taranarak, gerek\u00e7eleriyle birlikte kanun maddeleri h\u00e2line getirilmesi bak\u0131m\u0131ndan \u0130slam d\u00fcnyas\u0131ndaki ilk kapsaml\u0131 kanunla\u015ft\u0131rma te\u015febb\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u0130slam hukukunda esasen fetva temelli ve \u201ckad\u0131\u201d merkezli bir uygulama gelene\u011fi varken, Mecelle ile birlikte hukuk alan\u0131nda birlik ve standartla\u015fma hedeflenmi\u015ftir. Bu durum, farkl\u0131 kad\u0131lar\u0131n farkl\u0131 fetvalara dayanarak h\u00fck\u00fcm vermesinden do\u011fan uygulama \u00e7e\u015fitlili\u011fini azaltmay\u0131 ama\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z\u0131n belirtti\u011fi \u00fczere, Mecelle\u2019nin yaln\u0131zca Hanef\u00ee mezhebine dayanmas\u0131 ve t\u00fcm hukuk alanlar\u0131n\u0131 kapsamamas\u0131, Pa\u015fa\u2019ya y\u00f6neltilen temel ele\u015ftiriler aras\u0131ndad\u0131r. Ancak bu durum, d\u00f6nemin \u015fartlar\u0131yla yak\u0131ndan ili\u015fkilidir. Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131nda en yayg\u0131n uygulama alan\u0131na sahip mezhep Hanef\u00eeliktir ve zaman darl\u0131\u011f\u0131 ile siyasi geli\u015fmeler, Mecelle\u2019nin tamamlanmas\u0131n\u0131 engellemi\u015ftir. Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve ard\u0131ndan gelen \u0130stiklal Sava\u015f\u0131 s\u00fcreci, bu kanunla\u015ft\u0131rma giri\u015fiminin devam\u0131n\u0131 fiilen imk\u00e2ns\u0131z k\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhuriyet d\u00f6neminde ise \u0130svi\u00e7re Medeni Kanunu\u2019nun benimsenmesiyle, \u0130slam hukukundan hareketle \u00f6zg\u00fcn bir kamu hukuku geli\u015ftirme s\u00fcreci kesintiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n yeti\u015fti\u011fi entelekt\u00fcel \u00e7evre de derste \u00f6zellikle vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r. Pa\u015fa, Balkanlar\u2019da do\u011fmu\u015f, Arap\u00e7a, Fars\u00e7a, Frans\u0131zca ve Bulgarca bilen; hem din\u00ee ilimlerde hem de tarih, edebiyat ve hukuk alanlar\u0131nda derinle\u015fmi\u015f \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc bir m\u00fctefekkirdir. Hoca, bu \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn d\u00f6nemin \u00e2limlerine \u00f6zg\u00fc ansiklopedik bir zihniyetin \u00fcr\u00fcn\u00fc oldu\u011funu, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ise ilim alan\u0131nda bu geni\u015fli\u011fin giderek darald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
Dersin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n medeniyet anlay\u0131\u015f\u0131 ele al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Pa\u015fa\u2019ya g\u00f6re medeniyetler \u00e7o\u011ful de\u011fil, tektir. Bu tek medeniyet, tarih boyunca farkl\u0131 toplumlar aras\u0131nda dola\u015f\u0131r, ona liyakat g\u00f6steren toplumlarda geli\u015fir ve zamanla ba\u015fka toplumlara intikal eder. Bu yakla\u015f\u0131m, \u0130bn Haldun\u2019un \u00fcmran teorisiyle baz\u0131 noktalarda \u00f6rt\u00fc\u015fmekle birlikte, medeniyetin tekli\u011fi fikri bak\u0131m\u0131ndan ondan ayr\u0131l\u0131r. Pa\u015fa, medeniyeti \u201cd\u00fcnyay\u0131 dola\u015fan bir misafir\u201d ya da \u201cbir gelin\u201d metaforlar\u0131yla tasvir eder.<\/p>\n\n\n\n
Bat\u0131 ile ili\u015fki meselesinde Ahmet Cevdet Pa\u015fa, ne Bat\u0131\u2019y\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle reddeden yakla\u015f\u0131mlar\u0131 ne de Bat\u0131\u2019y\u0131 sorgusuz sualsiz taklit eden anlay\u0131\u015flar\u0131 do\u011fru bulur. Ona g\u00f6re Bat\u0131\u2019dan al\u0131nmas\u0131 gerekenler ilim, fen ve teknolojidir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k toplumsal d\u00fczen, hukuk ve ahlak alanlar\u0131 \u0130slam medeniyetinin kendi de\u011ferleri temelinde \u015fekillenmelidir. Taklit, Pa\u015fa\u2019ya g\u00f6re \u00f6zg\u00fcn bir medeniyet in\u015fas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engeldir.<\/p>\n\n\n\n
Son olarak hocam\u0131z, ilim yapman\u0131n ciddi bir emek, fedak\u00e2rl\u0131k ve s\u00fcreklilik gerektirdi\u011fini ve klasik d\u00f6nemde ilim talebinin b\u00fcy\u00fck zahmetler pahas\u0131na ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fini vurgulam\u0131\u015f, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde imk\u00e2nlar\u0131n artmas\u0131na ra\u011fmen ilmi derinli\u011fin ayn\u0131 oranda artmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekmi\u015ftir. Ders, Ahmet Cevdet Pa\u015fa\u2019n\u0131n hem hukuk hem de medeniyet d\u00fc\u015f\u00fcncesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6zg\u00fcn ve ihmal edilmemesi gereken bir isim oldu\u011fu vurgusuyla sona ermi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n