\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. \u015eaban Ali D\u00fczg\u00fcn taraf\u0131ndan \u201c\u00c7a\u011fda\u015f Teoloji Teorileri\u201d isimli d\u00f6nemin ilk at\u00f6lye dersi ger\u00e7ekle\u015ftirildi. Bu dersinde hocam\u0131z, teolojik ve felsefi d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finin yerle\u015fik kategorilerini sorgulayan derinlikli bir analiz sundu. \u00d6zellikle \u201ctekillik (singularite)\u201d ve \u201cumut (hope)\u201d kavramlar\u0131 \u00fczerinden, sistematik d\u00fc\u015f\u00fcncenin s\u0131n\u0131rl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 ve ahlak\u0131n teolojideki merkeziyetini vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Tekilli\u011fin De\u011feri: Marjinalden Orijinale<\/strong><\/p>\n\n\n\n Prof. Dr. D\u00fczg\u00fcn, klasik kelam ve felsefe sistemlerinin \u201culuhiyet, n\u00fcb\u00fcvvet, mead\u201d veya \u201contoloji, epistemoloji, etik\u201d gibi \u00fc\u00e7l\u00fc \u015femalar \u00fczerinden ilerlemesinin, d\u00fc\u015f\u00fcnceyi kal\u0131plara soktu\u011funu belirtti. Bu sistemci yakla\u015f\u0131m\u0131n aksine, \u201csistemci\u201d olmayan ve kendi \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesine uymayan fikirlerin \u201c\u015fah\u0131s g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc\u201d veya \u201cmarjinal\u201d olarak etiketlendi\u011fini kaydetti. Kant \u00dczerinden Epistemoloji, Ahlak ve Umut \u00dc\u00e7lemesi<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dersin ana eksenini olu\u015fturan kritik tart\u0131\u015fmalardan biri, Immanuel Kant\u2019\u0131n felsefesi \u00fczerinden ilerledi. Hocam\u0131z, Kant\u2019\u0131n felsefi soru\u015fturmas\u0131n\u0131 ba\u015flatan me\u015fhur \u00fc\u00e7 soruya odakland\u0131: \u201cNe bilebilirim?\u201d, \u201cNe yapmal\u0131y\u0131m?\u201d ve \u201cNe umabilirim?\u201d \u201cNe Umabilirim?\u201d Teolojinin Anahtar\u0131 Olarak Umut<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u015eaban Hocam\u0131z, Kant\u2019\u0131n \u201cNe umabilirim?\u201d sorusunun, felsefe gelene\u011finde pek rastlanmayan, ancak teoloji ve dinin kap\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7almak i\u00e7in anahtar niteli\u011finde bir kavram oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrd\u00fc. Antik d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin (\u00f6zellikle Aristo ve Eflatun) umudu istismar kap\u0131s\u0131 ve an\u0131 erteleyen bir yan\u0131lsama olarak g\u00f6rmesinin aksine, Kur\u2019an\u2019\u0131n kap\u0131s\u0131na gelen bir insan\u0131n temel motivasyonunun \u201cumut\u201d ve \u201cvaatler\u201d oldu\u011funu savundu.<\/p>\n\n\n\n Hocam\u0131z, bu ba\u011flamda ahiret inanc\u0131n\u0131n yaln\u0131zca bir \u201cumut istismar\u0131\u201d arac\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 tehlikesine de dikkat \u00e7ekerek, Kur\u2019an\u2019daki zalimlerin devrilmesi gibi d\u00fcnyevi adalet \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 yapan ayetlerin sadece ahirete ertelenmesinin, dinin pratik ahlaki eylem potansiyelini zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n Hocam\u0131z\u0131n dersi, teolojik ve felsefi metinlere sadece do\u011frusal (lineer\/logical) de\u011fil, ayn\u0131 zamanda \u00e7apraz (analogical) ve metinler aras\u0131l\u0131k (intertextuality) y\u00f6ntemleriyle yakla\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini vurgulayarak, \u00f6\u011frencileri d\u00fc\u015f\u00fcncelerini farkl\u0131 disiplinlerin kritik s\u00fczgecinden ge\u00e7irmeye davet etti. Ders, \u00e7a\u011fda\u015f teolojinin, dogmatik kategorilerden s\u0131yr\u0131larak etik eylem ve bireysel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck zemininde yeniden in\u015fa edilmesi gerekti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc bir akademik \u00e7a\u011fr\u0131 niteli\u011fi ta\u015f\u0131yor.<\/p>\n\n\n\n
Modern ve \u00e7a\u011fda\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncede ise bu durumun tersine d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcne dikkat \u00e7ekerek, bir d\u00fc\u015f\u00fcnceyi de\u011ferli k\u0131lan\u0131n onun \u201csingularitesi\u201d (tekilli\u011fi, benzemezli\u011fi) oldu\u011funu vurgulad\u0131. Orta \u00e7a\u011fda ta\u015flanan tekil d\u00fc\u015f\u00fcncenin, 21. y\u00fczy\u0131lda entelekt\u00fcel orijinalli\u011fin anahtar\u0131 haline gelmesi, teoloji \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda sistemci teologlar yerine bireysel d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin (\u015fah\u0131slar\u0131n) incelenmesinin sa\u011flayaca\u011f\u0131 zenginli\u011fi i\u015faret etti.<\/p>\n\n\n\n
Epistemoloji ve Zorunluluk: Kant\u2019\u0131n David Hume\u2019un \u201csebep-sonu\u00e7 ili\u015fkisinin zorunlulu\u011fu mu, al\u0131\u015fkanl\u0131k m\u0131?\u201d sorusundan uyand\u0131\u011f\u0131n\u0131 aktararak, do\u011fa olaylar\u0131n\u0131n temel karakteri olan zorunlulu\u011fa kar\u015f\u0131l\u0131k, Kant\u2019\u0131n ahlak felsefesinin anahtar kelimesi olarak \u201c\u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\u201d yerle\u015ftirdi\u011fini ifade etti. Buna g\u00f6re, bir eylemin ahlaki olabilmesi i\u00e7in \u00f6zg\u00fcrce se\u00e7ilmi\u015f olmas\u0131 zorunludur.
Ahlak\u0131n Teolojik Kan\u0131t\u0131: Kant\u2019\u0131n Tanr\u0131\u2019n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kozmolojik veya ontolojik kan\u0131tlarla de\u011fil, ahlakla ispat etme \u00e7abas\u0131, teolojinin merkezine eti\u011fi yerle\u015ftirmesi a\u00e7\u0131s\u0131ndan kritik bir e\u015fik olarak ele al\u0131nd\u0131. Hocam\u0131z b\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n iyiyi iyi, k\u00f6t\u00fcy\u00fc k\u00f6t\u00fc olarak tan\u0131mlamas\u0131n\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ilahi olan olmas\u0131 gerekti\u011fini savunan bu yakla\u015f\u0131m\u0131n, \u201cakl\u0131n sek\u00fcler unsur\u201d olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc klasik yakla\u015f\u0131mdan radikal bir kopu\u015f oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n\n\n\n