{"id":6100,"date":"2025-11-14T21:43:00","date_gmt":"2025-11-14T18:43:00","guid":{"rendered":"http:\/\/test.ide.org.tr\/?p=6100"},"modified":"2026-09-25T21:44:06","modified_gmt":"2026-09-25T18:44:06","slug":"islamin-entelektuel-tarihi-atolyesi-ders-5","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/2025\/11\/14\/islamin-entelektuel-tarihi-atolyesi-ders-5\/","title":{"rendered":"\u0130slam\u2019\u0131n Entelekt\u00fcel Tarihi At\u00f6lyesi | Ders 5"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prof. Dr. O\u011fuzhan Tan, dersin be\u015finci oturumunda ge\u00e7en haftadan devamla C\u00e2bir\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesini ve \u00f6zellikle ona y\u00f6neltilen ele\u015ftirileri ele alm\u0131\u015ft\u0131r. C\u00e2bir\u00ee\u2019ye ge\u00e7meden \u00f6nce hocam\u0131z, genel bir ilke olarak, baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u015femalar\u0131n ve \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce alfabelerimizin\u201d kimi alanlarda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabildi\u011fini, kimi durumlarda ise yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede C\u00e2bir\u00ee\u2019nin \u00f6zellikle beyan\u2013burhan\u2013irfan ayr\u0131m\u0131n\u0131n \u0130slam entelekt\u00fcel gelene\u011fini anlamak, s\u0131n\u0131fland\u0131rmak ve yorumlamak i\u00e7in belirli bir a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bir \u201cyorum arac\u0131\u201d olarak fayda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Beyan\u2013Burhan\u2013\u0130rfan Ayr\u0131m\u0131na Y\u00f6nelik Ele\u015ftiriler<br><\/strong>C\u00e2bir\u00ee\u2019ye y\u00f6neltilen ilk ele\u015ftiri, beyan, burhan ve irfan aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 keskin ve sert ayr\u0131md\u0131r. Oysa bu \u00fc\u00e7 kavram tarihsel s\u00fcre\u00e7te i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkile\u015fim halinde olmu\u015f ve birbirini beslemi\u015ftir. Nitekim \u0130bn R\u00fc\u015fd \u00f6rne\u011fi bu durumu somut bi\u00e7imde g\u00f6stermektedir: Bir \u00e2lim hem fakih hem felsefeci olabilir; akl\u00ee (burhan\u00ee) y\u00f6ntemle nass\u0131 (beyan\u00ee) b\u00fct\u00fcnle\u015ftirebilir. Bu nedenle C\u00e2bir\u00ee\u2019nin \u00e7izdi\u011fi kesin s\u0131n\u0131rlar d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihinin ger\u00e7ekli\u011fini tam olarak kar\u015f\u0131lamamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>A\u015f\u0131r\u0131 Soyutlama ve Se\u00e7meci Yakla\u015f\u0131m<br><\/strong>C\u00e2bir\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesine y\u00f6neltilen bir di\u011fer ele\u015ftiri, eserlerinde a\u015f\u0131r\u0131 soyutlama ve a\u015f\u0131r\u0131 genelleme yapmas\u0131d\u0131r. Hocam\u0131za g\u00f6re C\u00e2bir\u00ee, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finin zengin miras\u0131ndan yaln\u0131zca kendi hipotezini destekleyen unsurlar\u0131 se\u00e7mekte; di\u011fer unsurlar\u0131 yeterince dikkate almamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin C\u00e2bir\u00ee, irfan\u0131 b\u00fct\u00fcn\u00fcyle ak\u0131l d\u0131\u015f\u0131 bir gelenek olarak sunma e\u011filimindedir. Oysa hocam\u0131z\u0131n da vurgulad\u0131\u011f\u0131 gibi, Gaz\u00e2l\u00ee gibi bir\u00e7ok mutasavv\u0131f, mant\u0131k ve metodoloji konusunda son derece rasyonel bir \u00e7izgiye sahiptir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Ma\u011frib Merkezli Bir Okuma<br><\/strong>C\u00e2bir\u00ee\u2019nin bir ba\u015fka problemi, hocam\u0131z\u0131n ifadesiyle, yetinmeciliktir. Kuzey Afrika d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011fine mensup oldu\u011fu i\u00e7in \u00f6zellikle Ma\u011frib ulem\u00e2s\u0131na \u2013\u0130bn R\u00fc\u015fd, \u0130bn Hazm gibi\u2013 a\u011f\u0131rl\u0131k vermekte, buna kar\u015f\u0131l\u0131k Me\u015fr\u0131k gelene\u011finin b\u00fcy\u00fck isimlerine, \u00f6rne\u011fin \u0130bn S\u00een\u00e2\u2019ya, yeterince yer ay\u0131rmamaktad\u0131r. Hocam\u0131z bu yakla\u015f\u0131m\u0131n g\u00fcn\u00fcm\u00fcz ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131nda da g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ve Arap d\u00fcnyas\u0131nda yap\u0131lan bir\u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmada Osmanl\u0131 entelekt\u00fcel miras\u0131n\u0131n ayn\u0131 \u015fekilde ihmal edildi\u011fini belirterek dikkat \u00e7ekici bir paralellik kurmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>C\u00e2bir\u00ee\u2019nin Modernle\u015fmeci Telosu<br><\/strong>Hocam\u0131z\u0131n \u00fczerinde durdu\u011fu \u00f6nemli bir ele\u015ftiri de C\u00e2bir\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temel y\u00f6neliminin modernle\u015ftirme arzusu olmas\u0131d\u0131r. C\u00e2bir\u00ee\u2019nin amac\u0131, hocam\u0131za g\u00f6re, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finde de\u011ferli olan\u0131 tespit edip geli\u015ftirmek de\u011fil; gelene\u011fi d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ve modern bir zihniyet in\u015fa etmektir. Bu nedenle M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n nass\u0131 tatbik etme \u00e7abas\u0131n\u0131 \u00e7o\u011fu zaman \u201cgericilik\u201d olarak nitelemekte, gelene\u011fin kendi i\u00e7 tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131na yeterince alan tan\u0131mamaktad\u0131r. Hocam\u0131z bunu C\u00e2bir\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinde h\u00e2kim olan indirgemeci ve genelleyici yakla\u015f\u0131m\u0131n bir sonucu olarak de\u011ferlendirmi\u015ftir. Hoca, C\u00e2bir\u00ee\u2019nin \u201cbeyan\u00ee akl\u0131 k\u0131rma\u201d, gelene\u011fi a\u015farak modernle\u015fmeye \u00e7a\u011f\u0131rma \u00e7abas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncesinin teleolojik y\u00f6n\u00fcn\u00fc olu\u015fturdu\u011funu ifade etmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>S\u0131n\u0131fland\u0131rman\u0131n Yararlar\u0131 ve S\u0131n\u0131rlar\u0131<br><\/strong>Oturumun sonunda hocam\u0131z, C\u00e2bir\u00ee\u2019ye y\u00f6neltilen ele\u015ftirileri s\u0131ralamakla birlikte, onun beyan\u2013burhan\u2013irfan kategorilerinin \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce tarihindeki baz\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00e7izgileri anlamak i\u00e7in h\u00e2l\u00e2 belirli bir a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131l\u0131k ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131n\u0131fland\u0131rma bir y\u00f6n\u00fcyle:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Roma\u2013Bizans ak\u0131l gelene\u011fiyle temas eden kelam ilmini (burhan\u00ee \u00e7izgi),<\/li>\n\n\n\n<li>Fars adalet\u2013hukuk k\u00fclt\u00fcr\u00fcne tekab\u00fcl eden f\u0131k\u0131h ve re\u2019y gelene\u011fini (beyan\u00ee \u00e7izgi),<\/li>\n\n\n\n<li>Hint\u2013\u0130ran mistik etki alan\u0131yla bulu\u015fan tasavvufu (irfan\u00ee \u00e7izgi)<br>Kavramsalla\u015ft\u0131rma i\u00e7in k\u0131smen faydal\u0131 olabilir.<br>Bununla birlikte hocam\u0131z, C\u00e2bir\u00ee\u2019nin a\u015f\u0131r\u0131 genelleme ve indirgemecilik e\u011filimini d\u00fc\u015f\u00fcnce d\u00fcnyas\u0131n\u0131n temel bir eksikli\u011fi olarak de\u011ferlendirmi\u015f ve oturumu bu tespit ile tamamlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. O\u011fuzhan Tan, dersin be\u015finci oturumunda ge\u00e7en haftadan devamla C\u00e2bir\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesini ve \u00f6zellikle ona y\u00f6neltilen ele\u015ftirileri ele alm\u0131\u015ft\u0131r. C\u00e2bir\u00ee\u2019ye ge\u00e7meden \u00f6nce hocam\u0131z, genel bir ilke olarak, baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnsel \u015femalar\u0131n ve \u201cd\u00fc\u015f\u00fcnce alfabelerimizin\u201d kimi alanlarda a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 olabildi\u011fini, kimi durumlarda ise yetersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede C\u00e2bir\u00ee\u2019nin \u00f6zellikle beyan\u2013burhan\u2013irfan ayr\u0131m\u0131n\u0131n \u0130slam entelekt\u00fcel gelene\u011fini anlamak, s\u0131n\u0131fland\u0131rmak ve &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/2025\/11\/14\/islamin-entelektuel-tarihi-atolyesi-ders-5\/\" class=\"more-link\"><span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;\u0130slam\u2019\u0131n Entelekt\u00fcel Tarihi At\u00f6lyesi | Ders 5&#8221;<\/span>devam\u0131n\u0131 oku<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6101,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[9,20],"tags":[],"class_list":["post-6100","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ders-ozetleri","category-islamin-entelektuel-tarihces-atolyesi"],"gutslider_comments":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6100"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6102,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6100\/revisions\/6102"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}