{"id":6109,"date":"2025-12-12T21:48:00","date_gmt":"2025-12-12T18:48:00","guid":{"rendered":"http:\/\/test.ide.org.tr\/?p=6109"},"modified":"2026-09-25T21:49:47","modified_gmt":"2026-09-25T18:49:47","slug":"islamin-entelektuel-tarihi-atolyesi-ders-8","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/2025\/12\/12\/islamin-entelektuel-tarihi-atolyesi-ders-8\/","title":{"rendered":"\u0130slam\u2019\u0131n Entelekt\u00fcel Tarihi At\u00f6lyesi | Ders 8"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Osmanl\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcncesinin K\u00f6kenleri: Orta Asya\u2019dan Horasan\u2019a Uzanan Entelekt\u00fcel Zemin<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prof. Dr. O\u011fuzhan Tan, sekizinci oturumda Osmanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalarda h\u00e2kim olan \u0130stanbul merkezli yakla\u015f\u0131m\u0131n yetersizli\u011fine dikkat \u00e7ekerek ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hocam\u0131za g\u00f6re Osmanl\u0131 entelekt\u00fcel ve siyasal miras\u0131, yaln\u0131zca \u0130stanbul\u2019da de\u011fil; Orta Asya\u2019dan Horasan ve M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir\u2019e uzanan geni\u015f bir tarihsel ve co\u011frafi arka planda \u015fekillenmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede T\u00fcrklerin (Azerbaycan tecr\u00fcbesi k\u0131smen istisna tutulmak kayd\u0131yla) tarihsel olarak Hanef\u00ee mezhebiyle \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015f bir topluluk oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hocam\u0131z, T\u00fcrklerin \u0130slam\u2019a giri\u015f s\u00fcreci ile Hanef\u00eeli\u011fin Horasan ve M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir b\u00f6lgelerinde yay\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n tarihsel olarak \u00f6rt\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtmi\u015ftir. Abbas\u00eelerin siyasal h\u00e2kimiyetlerini bu b\u00f6lgelere do\u011fru geni\u015fletmeleri s\u0131ras\u0131nda beraberlerinde getirdikleri din\u00ee ve hukuk\u00ee \u00e7er\u00e7evenin Hanef\u00eelik oldu\u011fu ifade edilmektedir. Hocam\u0131za g\u00f6re bu durum, T\u00fcrklerin \u0130slam\u2019\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Hanef\u00ee \u00e2limlerin sundu\u011fu yorum \u00e7er\u00e7evesinde benimsediklerini g\u00f6stermektedir. S\u00f6z konusu tarihsel s\u00fcre\u00e7, ilerleyen y\u00fczy\u0131llarda T\u00fcrk-\u0130slam siyasal ve hukuk d\u00fc\u015f\u00fcncesinin kurucu zeminini olu\u015fturmu\u015ftur.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Abbas\u00eelerden Sel\u00e7uklulara: Hilafet\u2013Saltanat Ayr\u0131m\u0131n\u0131n Olu\u015fumu<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hocam\u0131z, Emev\u00eelerin Arap merkezli siyasal yap\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k Abbas\u00ee d\u00f6neminde meval\u00ee unsurlara daha fazla alan a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. Abbas\u00ee idaresinde Fars k\u00f6kenli vezirlerin etkinli\u011fi artarken, asker\u00ee g\u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde T\u00fcrk unsurlardan olu\u015fmu\u015ftur. Zamanla bu yap\u0131, fiil\u00ee siyasal iktidar\u0131n Sel\u00e7uklu T\u00fcrklerinin eline ge\u00e7mesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu s\u00fcre\u00e7, \u0130slam siyasal d\u00fc\u015f\u00fcncesinde belirgin bir hilafet\u2013saltanat ayr\u0131m\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. Halife Abbas\u00ee soyundan olmakla birlikte, ger\u00e7ek y\u00f6netim g\u00fcc\u00fc Sel\u00e7uklu sultanlar\u0131nda toplanm\u0131\u015ft\u0131r. Hocam\u0131z, bu ayr\u0131m\u0131n teorik d\u00fczlemde de me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, \u00f6zellikle M\u00e2verd\u00ee\u2019nin el-Ahk\u00e2m\u00fc\u2019s-Sult\u00e2niyye adl\u0131 eserinin, halifenin yetkilerini s\u0131n\u0131rlayan ve sultan\u0131 fiil\u00ee y\u00f6netici olarak g\u00fc\u00e7lendiren bir siyasal kurgu sundu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bu ba\u011flamda hilafet, daha \u00e7ok din\u00ee ve sembolik bir makam; saltanat ise y\u00fcr\u00fctme g\u00fcc\u00fcn\u00fc elinde bulunduran, g\u00f6rece daha sek\u00fcler bir siyasal mevki olarak \u015fekillenmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Osmanl\u0131 Devlet Akl\u0131: Hanef\u00ee\u2013M\u00e2t\u00fcr\u00eed\u00ee Gelenek ve Saltanat Merkezli Siyasal Yap\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Prof. Dr. Tan\u2019a g\u00f6re Horasan ve M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir merkezli Sel\u00e7uklu tecr\u00fcbesinde kurumsalla\u015fan Hanef\u00eelik ve M\u00e2t\u00fcr\u00eed\u00eelik, Sel\u00e7uklular\u0131n Anadolu\u2019ya g\u00f6\u00e7\u00fcyle birlikte bu co\u011frafyaya ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve Osmanl\u0131 siyasal d\u00fc\u015f\u00fcncesinin temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Sel\u00e7uklu miras\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra ortaya \u00e7\u0131kan Osmanl\u0131 Devleti, bu entelekt\u00fcel ve siyasal s\u00fcreklili\u011fin devam\u0131 niteli\u011findedir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hocam\u0131z, T\u00fcrk siyasal gelene\u011finde \u201csultan\u201d unvan\u0131n\u0131n bilin\u00e7li bir tercih oldu\u011funu vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Fatih Sultan Mehmed\u2019den II. Abd\u00fclhamid\u2019e kadar Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fcmdarlar\u0131n\u0131n esasen sultan s\u0131fat\u0131yla hareket ettikleri; hilafetin ise \u00e7o\u011funlukla ikincil, sembolik bir konumda kald\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015ftir. Bu tercih, Sel\u00e7uklu d\u00f6nemine uzanan k\u00f6kl\u00fc bir siyasal d\u00fc\u015f\u00fcnce tarz\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<br>Sonu\u00e7 olarak hocam\u0131z, Osmanl\u0131\u2019da devlet y\u00f6netimi ve hukuk \u00fcretiminde Hanef\u00eeli\u011fin esnek, maslahat ve kamu yarar\u0131 merkezli yap\u0131s\u0131n\u0131n belirleyici bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. Bu ba\u011flamda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde T\u00fcrkiye\u2019de ve T\u00fcrk toplumunda Hanef\u00ee\u2013M\u00e2t\u00fcr\u00eed\u00ee anlay\u0131\u015f\u0131n yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131zca din\u00ee bir tercih olarak de\u011ferlendirilemeyece\u011fini, aksine bu durumun, Abbas\u00eelerden Sel\u00e7uklulara ve Sel\u00e7uklulardan Osmanl\u0131lara uzanan siyasal ve entelekt\u00fcel s\u00fcreklili\u011fin tarihsel bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu vurgulayarak at\u00f6lyeyi tamamlam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Osmanl\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcncesinin K\u00f6kenleri: Orta Asya\u2019dan Horasan\u2019a Uzanan Entelekt\u00fcel Zemin Prof. Dr. O\u011fuzhan Tan, sekizinci oturumda Osmanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine ili\u015fkin \u00e7al\u0131\u015fmalarda h\u00e2kim olan \u0130stanbul merkezli yakla\u015f\u0131m\u0131n yetersizli\u011fine dikkat \u00e7ekerek ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Hocam\u0131za g\u00f6re Osmanl\u0131 entelekt\u00fcel ve siyasal miras\u0131, yaln\u0131zca \u0130stanbul\u2019da de\u011fil; Orta Asya\u2019dan Horasan ve M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir\u2019e uzanan geni\u015f bir tarihsel ve co\u011frafi arka planda \u015fekillenmi\u015ftir. Bu \u00e7er\u00e7evede T\u00fcrklerin &hellip; <\/p>\n<p class=\"link-more\"><a href=\"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/2025\/12\/12\/islamin-entelektuel-tarihi-atolyesi-ders-8\/\" class=\"more-link\"><span class=\"screen-reader-text\"> &#8220;\u0130slam\u2019\u0131n Entelekt\u00fcel Tarihi At\u00f6lyesi | Ders 8&#8221;<\/span>devam\u0131n\u0131 oku<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":6110,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_eb_attr":"","postBodyCss":"","postBodyMargin":[],"postBodyPadding":[],"postBodyBackground":{"backgroundType":"classic","gradient":""},"footnotes":""},"categories":[9,20],"tags":[],"class_list":["post-6109","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ders-ozetleri","category-islamin-entelektuel-tarihces-atolyesi"],"gutslider_comments":0,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6109","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6109"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6109\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6111,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6109\/revisions\/6111"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/6110"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6109"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6109"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/test.ide.org.tr\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6109"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}