Hocam\u0131z bug\u00fcn dersi kapsam\u0131nda F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin Kit\u00e2b\u00fc \u00c2r\u00e2\u02bei Ehli\u2019l-Med\u00eeneti\u2019l-F\u00e2z\u0131la adl\u0131 eserini tahlil etti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin bu eserine benzer ba\u015fl\u0131klara sahip olan Fus\u00fbl\u00fc\u2019l-meden\u00ee, es-Siy\u00e2set\u00fc\u2019l-medeniyye Tahs\u00eel\u00fc\u2019s-sa\u02bf\u00e2de, Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-mille ve Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-hur\u00fbf gibi eserlerine de de\u011finerek bu metinlerin her birinin birbirine benzer g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen asl\u0131nda ayr\u0131nt\u0131larda fizikten metafizi\u011fe, ahl\u00e2ktan siyasete ve dine uzanan geni\u015f bir medeniyet projesinin farkl\u0131 boyutlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z \u00f6zellikle el-Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la\u2019n\u0131n sadece bir siyaset kitab\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na dikkat \u00e7ekti. Bu eserinde \u00f6nce varl\u0131k d\u00fczenini, evreni ve insan\u0131n ontolojik konumunu a\u00e7\u0131klamakta, siyaset teorisini ise bu metafizik ve kozmolojik temeller \u00fczerine kurmaktad\u0131r. Bu nedenle eser, teoloji, metafizik, kozmoloji, psikoloji ve ahl\u00e2k\u0131n i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7ti\u011fi kapsaml\u0131 bir felsefi sistem olarak de\u011ferlendirilmelidir.<\/p>\n\n\n\n
Kitab\u0131n ilk b\u00f6l\u00fcmlerinde F\u00e2r\u00e2b\u00ee, \u0130lk Neden (Tanr\u0131) kavram\u0131yla ba\u015flar. Ard\u0131ndan ay\u00fcst\u00fc ve ayalt\u0131 \u00e2lemler, varl\u0131k d\u00fczeni, olu\u015f ve bozulu\u015f, ruh, ak\u0131l ve beden gibi temel metafizik ve kozmolojik kavramlar\u0131 ele al\u0131r. Bu k\u0131s\u0131mda filozof, evrenin d\u00fczenli bir hiyerar\u015fi i\u00e7inde var oldu\u011funu ve b\u00fct\u00fcn varl\u0131klar\u0131n \u0130lk Neden\u2019den ta\u015fan kozmik bir d\u00fczenin par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klar. Bu ba\u011flamda Tanr\u0131 evrenin ilk sebebi, d\u00fczen kurucusu ve nihai amac\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z ayr\u0131ca eserin b\u00f6l\u00fcm ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131n da bu sistematik ilerleyi\u015fi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi\u011fini belirtti: \u0130lk Mevcut ve onun s\u0131fatlar\u0131, birli\u011fi ve e\u015fsizli\u011fi, varl\u0131klar\u0131n ondan nas\u0131l sud\u00fbr etti\u011fi, mevcutlar\u0131n mertebeleri, madde ve s\u00fbret ili\u015fkisi, semav\u00ee cisimler, nefis ve kuvvetleri, insan\u0131n toplumsal do\u011fas\u0131 ve nihayet erdemli \u015fehir ile cahil \u015fehirlerin yap\u0131s\u0131 bu d\u00fczen i\u00e7inde ele al\u0131nmaktad\u0131r. B\u00f6ylece F\u00e2r\u00e2b\u00ee, metafizikten ba\u015flayarak insan ve toplum d\u00fczenine ula\u015fan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir felsefi yap\u0131 kurmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada hocam\u0131z \u00f6nemli bir soruya dikkat \u00e7ekerek bizi d\u00fc\u015f\u00fcnceye cevap bulmaya y\u00f6neltti: Bir siyaset felsefesi eseri neden Tanr\u0131 ve kozmoloji ile ba\u015flar?<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, eserden Arap\u00e7a pasajlar okuyarak filozoflar\u0131n Tanr\u0131 hakk\u0131nda konu\u015furken soyut d\u00fc\u015f\u00fcnce diline \u00f6rnekler verdi. Bu ba\u011flamda F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin Tanr\u0131 ve il\u00e2h\u00ee nitelikler hakk\u0131nda konu\u015furken kel\u00e2mc\u0131lar\u0131n ve s\u00fbf\u00eelerin dilinden farkl\u0131 olarak daha \u00e7ok tenzih\u00ee ontik felsef\u00ee bir ifade tarz\u0131 kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6rneklendirdi.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin siyaset felsefesinin kozmik d\u00fczen anlay\u0131\u015f\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Evren nas\u0131l Tanr\u0131 taraf\u0131ndan d\u00fczenli bir \u015fekilde y\u00f6netiliyorsa erdemli \u015fehir de ayn\u0131 d\u00fczeni yery\u00fcz\u00fcnde yans\u0131t\u0131r. Bu nedenle evrendeki d\u00fczen ile toplumdaki d\u00fczen aras\u0131nda bir paralellik vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re siyaset yaln\u0131zca y\u00f6netim tekniklerinden ibaret de\u011fildir. Siyasetin temeli insan\u0131n mutlulu\u011fa ula\u015fmas\u0131d\u0131r ve mutluluk ancak varl\u0131\u011f\u0131n d\u00fczenini ve insan\u0131n evrendeki yerini anlamakla m\u00fcmk\u00fcn olabilir. Bu nedenle F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin siyaset teorisi asl\u0131nda ontoloji, epistemoloji ve ahl\u00e2k\u0131n \u00fczerine kurulmu\u015f bir siyaset teorisidir.<\/p>\n\n\n\n
Bu ba\u011flamda hocam\u0131z \u015fu vurguyu yapt\u0131: F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin felsefi sisteminde epistemolojiden ontolojiye, fizikten siyasete uzanan b\u00fct\u00fcn yap\u0131n\u0131n anahtar kavram\u0131 ahlakt\u0131r. Felsefe do\u011fru bilginin ara\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 oldu\u011fu kadar do\u011fru davran\u0131\u015f\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesidir. Bilgi prati\u011fe d\u00f6n\u00fc\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece toplumlar erdemsiz kal\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee, insan\u0131n do\u011fas\u0131 gere\u011fi toplumsal bir varl\u0131k oldu\u011funu a\u00e7\u0131klar. \u0130nsan tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayamaz; ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak ve yetkinli\u011fe ula\u015fmak i\u00e7in di\u011fer insanlarla birlikte ya\u015famak zorundad\u0131r. Bu nedenle insanlar yard\u0131mla\u015fma amac\u0131yla topluluklar kurarlar. F\u00e2r\u00e2b\u00ee bu topluluklar\u0131 farkl\u0131 derecelerde ele al\u0131r: aile, mahalle, k\u00f6y, \u015fehir, millet ve b\u00fct\u00fcn insanl\u0131k. Ancak en y\u00fcksek yetkinli\u011fin ger\u00e7ekle\u015febilece\u011fi topluluk \u015fehir Medine\u2019dir.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re ger\u00e7ek mutlulu\u011fa ula\u015fmay\u0131 ama\u00e7layan insanlar\u0131n yard\u0131mla\u015farak olu\u015fturdu\u011fu \u015fehir \u201cErdemli \u015eehir\u201ddir. Bu \u015fehirde ya\u015fayan insanlar mutlulu\u011fa ula\u015fmak i\u00e7in birbirlerine yard\u0131m ederler. Bunun kar\u015f\u0131t\u0131 ise Cahil \u015eehirlerdir. Cahil \u015fehirler ger\u00e7ek mutlulu\u011fun ne oldu\u011funu bilmeyen ve yanl\u0131\u015f ama\u00e7lar\u0131n pe\u015finden giden toplumlar\u0131 ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z burada F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin toplum anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken kulland\u0131\u011f\u0131 beden benzetmesine dikkat \u00e7ekti. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re toplum, insan bedenine benzer. Nas\u0131l bedenin organlar\u0131 farkl\u0131 g\u00f6revler \u00fcstlenmi\u015fse toplumdaki bireyler de farkl\u0131 g\u00f6revler \u00fcstlenir. Bedendeki organlar\u0131n uyumu nas\u0131l hayat\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131yorsa toplumdaki i\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve uyum da medeniyetin temelini olu\u015fturur.
Bu benzetmede bedenin y\u00f6neticisi kalptir. Kalp nas\u0131l bedeni y\u00f6netiyorsa toplumda da \u015fehri y\u00f6neten bir ilk ba\u015fkan bulunmal\u0131d\u0131r. Bu ki\u015fi yaln\u0131zca siyasi bir y\u00f6netici de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda filozof ve bilgedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek mutlulu\u011fun ne oldu\u011funu bilen ki\u015fi ancak filozoftur.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z \u00f6zellikle \u015fu noktay\u0131 vurgulad\u0131: F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re felsefe y\u00f6netimin bir par\u00e7as\u0131 de\u011filse \u015fehir erdemsiz hale gelir. \u00c7\u00fcnk\u00fc ger\u00e7ek mutlulu\u011fun bilgisi ancak felsefe ile elde edilir.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, \u201cameller niyetlere g\u00f6redir\u201d ilkesiyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin cahil \u015fehir modellerinden erdemli \u015fehre ge\u00e7i\u015fte temel \u00f6l\u00e7\u00fct\u00fcn niyetin d\u00fczeltilmesi oldu\u011funu ifade etti. Buna g\u00f6re \u015feref, zaruret ve demokratik \u015fehirler; ama\u00e7lar\u0131n\u0131 ve niyetlerini mutlulu\u011fa ve ger\u00e7ek iyiye y\u00f6nelttikleri \u00f6l\u00e7\u00fcde erdemli \u015fehre d\u00f6n\u00fc\u015febilirler.<\/p>\n\n\n\n
Cisim; suret ve maddeden, insan da ruh ve bedenden olu\u015ftu\u011fu gibi medeniyette maddesi olan Medine ve ruhu olan imam, reis, nebi, ve filozof olan liderden olu\u015fur.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re medeniyetin temelinde adalet ve sevgi yer al\u0131r. Sevgi insanlar\u0131 birbirine ba\u011flayan g\u00fc\u00e7t\u00fcr; adalet ise bu d\u00fczeni koruyan ilkedir. Adalet erdemli \u015fehrin temelidir ve toplumun ortak iyilerinin payla\u015f\u0131m\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kar.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re mutluluk ba\u015fka bir ama\u00e7 i\u00e7in de\u011fil yaln\u0131zca kendisi i\u00e7in aranan en y\u00fcksek iyidir. Bu y\u00f6n\u00fcyle Aristoteles\u2019in \u201cen y\u00fcksek iyi\u201d anlay\u0131\u015f\u0131yla paralellik g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n
El-Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la bir \u00fctopya m\u0131d\u0131r?<\/p>\n\n\n\n
\u00dctopya kavram\u0131 ideal fakat ger\u00e7ekte bulunmayan toplum tasar\u0131mlar\u0131n\u0131 ifade eder. Platon\u2019un Devlet, Thomas More, Campanella Bacon\u2019un eserleri buna \u00f6rnek g\u00f6sterilir. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin erdemli \u015fehri de bu a\u00e7\u0131dan bir ideal toplum tasar\u0131m\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Ancak bu eser yaln\u0131zca hayal\u00ee bir devlet tasviri de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda felsefe, din, ahl\u00e2k ve siyaseti birle\u015ftiren kapsaml\u0131 bir medeniyet teorisidir.<\/p>\n\n\n\n
F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re toplumlar\u0131n krizi \u00e7o\u011fu zaman bilgi eksikli\u011finden de\u011fil, bilginin erdeme ve eyleme d\u00f6n\u00fc\u015fmemesinden do\u011far. Ger\u00e7ek medeniyet, do\u011fru bilgiyi do\u011fru davran\u0131\u015fla birle\u015ftiren erdemli insanlar\u0131n kurdu\u011fu d\u00fczendir. Bu nedenle F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin mesaj\u0131 bug\u00fcn i\u00e7in de a\u00e7\u0131kt\u0131r: Felsefenin rehberli\u011finde bilgi, ahl\u00e2k ve siyaset birle\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece \u015fehirler b\u00fcy\u00fcyebilir fakat medeniyet do\u011fmaz. Erdemli \u015fehir, \u00f6nce insan\u0131n i\u00e7inde ba\u015flar; adalet, hikmet ve sorumlulukla kurulan her toplum ise bu idealin m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu g\u00f6sterir.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z bug\u00fcn dersi kapsam\u0131nda F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin Kit\u00e2b\u00fc \u00c2r\u00e2\u02bei Ehli\u2019l-Med\u00eeneti\u2019l-F\u00e2z\u0131la adl\u0131 eserini tahlil etti. Hocam\u0131z F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin bu eserine benzer ba\u015fl\u0131klara sahip olan Fus\u00fbl\u00fc\u2019l-meden\u00ee, es-Siy\u00e2set\u00fc\u2019l-medeniyye Tahs\u00eel\u00fc\u2019s-sa\u02bf\u00e2de, Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-mille ve Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-hur\u00fbf gibi eserlerine de de\u011finerek bu metinlerin her birinin birbirine benzer g\u00f6r\u00fcnmesine ra\u011fmen asl\u0131nda ayr\u0131nt\u0131larda fizikten metafizi\u011fe, ahl\u00e2ktan siyasete ve dine uzanan geni\u015f bir medeniyet projesinin farkl\u0131 boyutlar\u0131n\u0131 temsil etti\u011fini … <\/p>\n