Prof. Dr. M\u00fcfit Selim Saruhan hocam\u0131z bir eser bir filozof dersi kapsam\u0131nda bu hafta Farabi’nin Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille eserini kaynak, i\u00e7erik ve etkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tahlil etti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z derse \u00f6ncelikle ge\u00e7en hafta ele al\u0131nan F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin el-Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la eseri ile bu hafta incelenen Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131klayarak ba\u015flad\u0131. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re insan do\u011fas\u0131 gere\u011fi toplumsal bir varl\u0131kt\u0131r ve tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayarak ger\u00e7ek mutlulu\u011fa ula\u015famaz. \u0130nsan ancak bir toplum i\u00e7inde ya\u015fayarak yetkinli\u011fe ve mutlulu\u011fa ula\u015fabilir. Bu nedenle hem siyaset hem de din, insan hayat\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen ve onu ger\u00e7ek mutlulu\u011fa y\u00f6nlendirir.
Hocam\u0131z bu derste ayr\u0131nt\u0131l\u0131 olarak Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille\u2019yi tahlil etmekle birlikte, bu eseri anlamak i\u00e7in el-Med\u00eene ve Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Hur\u00fbf aras\u0131nda da mekik dokumak zorunda oldu\u011fumuzu ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille\u2019nin i\u00e7erik yap\u0131s\u0131na de\u011findi. Bu eserde F\u00e2r\u00e2b\u00ee \u00f6ncelikle Mille kavram\u0131n\u0131n ne oldu\u011funu ve toplum hayat\u0131ndaki yerini a\u00e7\u0131klar. Ard\u0131ndan Mille\u2019nin hangi unsurlardan olu\u015ftu\u011funu ele al\u0131r; buna g\u00f6re Mille yaln\u0131zca inan\u00e7lardan de\u011fil, ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen amel\u00ee h\u00fck\u00fcmlerden, ahlak kurallar\u0131ndan ve toplumsal g\u00f6revlerden meydana gelir. Eserde ayr\u0131ca din ile felsefe aras\u0131ndaki ili\u015fki, hakikatin filozoflar taraf\u0131ndan akl\u00ee y\u00f6ntemle nas\u0131l bilindi\u011fi ve ayn\u0131 hakikatin Mille arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplumun geni\u015f kesimlerine semboller ve temsil\u00ee anlat\u0131mlar yoluyla nas\u0131l \u00f6\u011fretildi\u011fi tart\u0131\u015f\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda F\u00e2r\u00e2b\u00ee; peygamberlik ve yasa koyuculuk, erdemli toplumun kurulmas\u0131nda dinin rol\u00fc ve toplumlar\u0131n hangi hedefleri en y\u00fcksek iyi olarak benimsediklerine g\u00f6re nas\u0131l farkl\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131 gibi meseleleri de ele al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille, dinin yaln\u0131zca inan\u00e7 alan\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda toplumun ahlaki, siyasal ve e\u011fitimsel d\u00fczenini \u015fekillendiren kapsaml\u0131 bir yap\u0131 oldu\u011funu ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z ayr\u0131ca F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin Mille kavram\u0131n\u0131 nas\u0131l tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131klad\u0131. Mille, peygamber veya ilk ba\u015fkan taraf\u0131ndan toplum i\u00e7in konulmu\u015f inan\u00e7lar ve fiiller sistemidir. Bu tan\u0131m \u00fc\u00e7 \u00f6nemli unsuru i\u00e7erir:<\/p>\n\n\n\n
Birincisi, Mille\u2019nin kurucusunun peygamber veya yasa koyucu olmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kincisi, Mille\u2019nin yaln\u0131zca inan\u00e7lardan de\u011fil ayn\u0131 zamanda fiillerden olu\u015fmas\u0131d\u0131r; yani Mille uygulanarak ya\u015fanan bir hayat d\u00fczenidir.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise Mille\u2019nin yaln\u0131z bireysel dindarl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, toplumun b\u00fct\u00fcn d\u00fczenini kapsamas\u0131d\u0131r. Bu a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda Mille s\u00fcnneti i\u00e7erir fakat yaln\u0131zca s\u00fcnnet de\u011fildir; daha geni\u015f bir din\u00ee ve siyasal d\u00fczeni ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle s\u00fcnnet Mille\u2019nin pratik modeli, \u015feriat ise onun hukuki boyutu olarak g\u00f6r\u00fclebilir. Hocam\u0131z bu noktada F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin olduk\u00e7a \u00e7arp\u0131c\u0131 bir d\u00fc\u015f\u00fcncesine de dikkat \u00e7ekti: F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re peygamber yaln\u0131zca vahyi ileten bir ki\u015fi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hakikati bilip onu yasalar ve semboller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla toplum d\u00fczenine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren bir kurucudur.<\/p>\n\n\n\n
Peygamber vahyi al\u0131r, hakikati bilir ve ard\u0131ndan ibadetleri, yasalar\u0131, ahlak\u0131, e\u011fitim sistemini ve toplumsal kurumlar\u0131 kapsayan bir d\u00fczen kurar. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin terminolojisinde bu b\u00fct\u00fcn d\u00fczen Mille olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, akademik \u00e7al\u0131\u015fmalarda F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin Mille kavram\u0131n\u0131n farkl\u0131 \u015fekillerde yorumland\u0131\u011f\u0131na da de\u011findi. Buna g\u00f6re baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Mille\u2019yi yaln\u0131zca \u201cdin\u201d anlam\u0131nda de\u011fil, daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede din\u00ee-siyasal bir d\u00fczen olarak yorumlar, felsefede elde edilen hakikatin toplum i\u00e7in anlat\u0131m bi\u00e7imi olarak sunar. Felsef\u00ee hakikatin sembolik anlat\u0131m\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bir yakla\u015f\u0131ma g\u00f6re Mille; yaln\u0131zca inan\u00e7lar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda ibadetleri, ahlaki kurallar\u0131, hukuki d\u00fczenlemeleri ve toplumsal hayat\u0131 d\u00fczenleyen ilkeleri kapsayan b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir sistemdir. Dolay\u0131s\u0131yla Mille, toplumun d\u00fc\u015f\u00fcnce ve davran\u0131\u015f d\u00fcnyas\u0131n\u0131 birlikte \u015fekillendiren bir d\u00fczen anlam\u0131na gelir ve bu y\u00f6n\u00fcyle yaln\u0131z bireysel inan\u00e7 alan\u0131n\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumsal ve siyasal hayat\u0131 da belirleyen bir yap\u0131 olarak de\u011ferlendirilir.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z ayr\u0131ca baz\u0131 akademik yorumlarda Mille\u2019nin felsef\u00ee hakikatin toplum i\u00e7in sembolik ve temsil\u00ee anlat\u0131m\u0131 olarak ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Bu yoruma g\u00f6re filozoflar hakikati akl\u00ee ve burhan\u00ee y\u00f6ntemlerle kavrarken, Mille ayn\u0131 hakikati toplumun geni\u015f kesimlerine semboller, benzetmeler ve pratik d\u00fczenlemeler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla aktar\u0131r. Bu nedenle Mille, hakikatin toplumsal hayatta ya\u015fanabilir h\u00e2le gelmesini sa\u011flayan bir \u00f6\u011fretim d\u00fczeni olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Baz\u0131 yorumlarda ise Mille kavram\u0131 peygamberlik kurumu ile ili\u015fkilendirilerek, peygamberin ortaya koydu\u011fu inan\u00e7 sistemi, uygulama modeli ve toplumsal d\u00fczenin b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc ifade eden bir kavram olarak de\u011ferlendirilmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131mlar\u0131n ortak noktas\u0131, Mille\u2019nin yaln\u0131zca inan\u00e7lar\u0131 de\u011fil, ayn\u0131 zamanda toplumun ahlaki, siyasal ve e\u011fitimsel yap\u0131s\u0131n\u0131 da kapsayan geni\u015f bir anlam ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulamalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7er\u00e7evede Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la, toplumun siyasal yap\u0131s\u0131n\u0131, y\u00f6netim d\u00fczenini ve \u015fehir t\u00fcrlerini ele alan bir siyaset teorisi ortaya koyar. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille, bu toplumun inan\u00e7lar\u0131n\u0131, de\u011ferlerini ve davran\u0131\u015f d\u00fczenini a\u00e7\u0131klayan bir metindir. Ba\u015fka bir ifadeyle Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la toplumun siyasal formunu a\u00e7\u0131klarken, Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille bu formun anlam d\u00fcnyas\u0131n\u0131 ve inan\u00e7 sistemini ele al\u0131r. Bu nedenle F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcncesinde bu iki eser birbirinden ba\u011f\u0131ms\u0131z de\u011fil, ayn\u0131 siyaset teorisinin tamamlay\u0131c\u0131 par\u00e7alar\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z \u00f6zellikle her iki eser aras\u0131ndaki benzerliklere dikkat \u00e7ekti. Bunlardan ilki, her iki eserin de merkezinde bulunan saadet kavram\u0131d\u0131r. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re hem siyaset hem de din insan\u0131 nihai mutlulu\u011fa ula\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lar. Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la\u2019da erdemli \u015fehrin amac\u0131 insanlar\u0131n en y\u00fcksek mutlulu\u011fa ula\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.Mille\u2019nin amac\u0131 da insanlar\u0131 bu mutlulu\u011fa y\u00f6neltmektir. Bu nedenle F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re bir toplumun de\u011feri, onun hangi amac\u0131 en y\u00fcksek iyi olarak kabul etti\u011fine ba\u011fl\u0131d\u0131r.
\u0130kinci \u00f6nemli benzerlik erdemli y\u00f6netici meselesidir. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re toplumun merkezinde bilge bir y\u00f6netici bulunmal\u0131d\u0131r. Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la\u2019da bu ki\u015fi erdemli \u015fehir y\u00f6neticisi olarak anlat\u0131l\u0131rken, Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille\u2019de ayn\u0131 ki\u015fi ilk ba\u015fkan veya yasa koyucu olarak ifade edilir. Bu y\u00f6netici yaln\u0131z siyasi bir lider de\u011fildir; ayn\u0131 zamanda toplumun ahlaki ve entelekt\u00fcel rehberidir. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re ideal durumda bu ki\u015fi hem filozof hem de peygamber \u00f6zelliklerine sahip olmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc benzerlik ise toplumun e\u011fitilmesi meselesidir. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re toplum yaln\u0131z yasalarla y\u00f6netilmez. \u0130nsanlar\u0131n erdemli davran\u0131\u015flar geli\u015ftirebilmesi i\u00e7in e\u011fitim ve al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n da do\u011fru \u015fekilde d\u00fczenlenmesi gerekir. Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la\u2019da erdemli toplumun e\u011fitim d\u00fczeni anlat\u0131l\u0131rken, Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille\u2019de Mille\u2019nin insanlar\u0131n karakterini olu\u015fturan bir e\u011fitim sistemi oldu\u011fu vurgulan\u0131r. Bu nedenle Mille yaln\u0131zca bir inan\u00e7 sistemi de\u011fil, ayn\u0131 zamanda insanlar\u0131n ahlaki karakterini \u015fekillendiren bir toplumsal e\u011fitim d\u00fczenidir.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z son vurgu olarak F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin erdemli \u015fehir toplumun siyasal d\u00fczenini kurarken, Mille bu d\u00fczenin inan\u00e7 ve de\u011fer d\u00fcnyas\u0131n\u0131 olu\u015fturdu\u011funu ifade eder. Bu nedenle F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin siyaset felsefesinde din ile siyaset birbirinden kopuk de\u011fil, insan\u0131 mutlulu\u011fa ula\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan iki tamamlay\u0131c\u0131 d\u00fczen olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prof. Dr. M\u00fcfit Selim Saruhan hocam\u0131z bir eser bir filozof dersi kapsam\u0131nda bu hafta Farabi’nin Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille eserini kaynak, i\u00e7erik ve etkisi a\u00e7\u0131s\u0131ndan tahlil etti. Hocam\u0131z derse \u00f6ncelikle ge\u00e7en hafta ele al\u0131nan F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019nin el-Med\u00eenet\u00fc\u2019l-F\u00e2z\u0131la eseri ile bu hafta incelenen Kit\u00e2b\u00fc\u2019l-Mille aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi a\u00e7\u0131klayarak ba\u015flad\u0131. F\u00e2r\u00e2b\u00ee\u2019ye g\u00f6re insan do\u011fas\u0131 gere\u011fi toplumsal bir varl\u0131kt\u0131r ve tek ba\u015f\u0131na ya\u015fayarak … <\/p>\n