Prof. Dr. Celal T\u00fcrer, bu haftaki m\u00fczakeremizde epistemolojinin omurgas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden apriori ve aposteriori kavramlar\u0131n\u0131, bilincin nesneyle kurdu\u011fu ontolojik ba\u011flamda yeniden yap\u0131land\u0131rd\u0131. Dersin girizg\u00e2h\u0131nda hocam\u0131z, zihnin e\u015fyaya y\u00f6nelirken sahip oldu\u011fu m\u00fcktesebat\u0131n mahiyetini sorgulayarak, bilgiyi sadece bir \u201csonu\u00e7\u201d de\u011fil, bizzat \u201colu\u015f\u201d s\u00fcreci olarak tan\u0131mlad\u0131. Yayg\u0131n akademik hatan\u0131n aksine, apriorinin zihne \u00f6nceden y\u00fcklenmi\u015f haz\u0131r veri paketleri (Innate Ideas) olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine tecr\u00fcbenin kaotik ak\u0131\u015f\u0131n\u0131 anlaml\u0131 bir kozmosa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcren l\u00fczumlu bir \u201cidrak zemini\u201d oldu\u011funu vurgulad\u0131. Bu ba\u011flamda, Descartes\u2019\u0131n rasyonalist kesinlik aray\u0131\u015f\u0131 ile Platon\u2019un idealar d\u00fcnyas\u0131ndan dev\u015firdi\u011fi hat\u0131rlama (anamnesis) kuram\u0131 aras\u0131ndaki ince \u00e7izgi, hocam\u0131z\u0131n analiziyle daha sarih bir hale geldi: Apriori, zaman\u0131n \u00f6tesinde bir verili\u015f de\u011fil, mant\u0131ksal bir zorunluluktur.<\/p>\n\n\n\n
Dersin a\u011f\u0131rl\u0131k merkezini olu\u015fturan Immanuel Kant felsefesi, tecr\u00fcbenin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u015fan ama tecr\u00fcbesiz de var olamayan bir zihin mimarisi olarak sunuldu. Kant\u2019\u0131n \u201cSentetik Apriori\u201d kavramsalla\u015ft\u0131rmas\u0131 \u00fczerinden giden T\u00fcrer, deneyin tekil verilerinin hi\u00e7bir zaman evrensel bir yasaya d\u00f6n\u00fc\u015femeyece\u011fini, zira t\u00fcmevar\u0131m\u0131n ontolojik bir s\u00fcreklilik arz etmedi\u011fini ifade etti. Burada hocam\u0131z\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 \u201cmant\u0131ki \u00f6ncelik\u201d tabiri, zihnin tecr\u00fcbe kar\u015f\u0131s\u0131ndaki pasif bekleyi\u015fini de\u011fil, ona form veren kurucu iradesini temsil eder. Zaman ve mek\u00e2n\u0131n birer nesne de\u011fil, \u00f6znenin d\u00fcnyay\u0131 g\u00f6rme bi\u00e7imi (form) olmas\u0131, tecr\u00fcbenin da\u011f\u0131n\u0131kl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bir d\u00fczene sokar. Ancak bu d\u00fczen, hocam\u0131z\u0131n da belirtti\u011fi \u00fczere, zihni bir otomat haline getiren bir yaz\u0131l\u0131m (software) de\u011fildir; aksine \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn ve anlamland\u0131rman\u0131n ilk \u015fart\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Tarihsel diyalektik i\u00e7erisinde Aristoteles\u2019in \u201ckuvve ve fiil\u201d (Potentiality & Actuality) kuram\u0131n\u0131n uygunlu\u011funu savunan T\u00fcrer, zihnin potansiyel g\u00fc\u00e7lerinin ancak aposteriori bir uyaranla akt\u00fcel hale gelebilece\u011fini belirtti. Bu yakla\u015f\u0131m, rasyonalizmin dogmatik kat\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 k\u0131ran bir \u201cimk\u00e2n felsefesi\u201d olarak derse y\u00f6n verdi. Leibniz\u2019in sentez \u00e7abalar\u0131na kar\u015f\u0131n John Locke\u2019un \u201ctabula rasa\u201d (bo\u015f levha) itiraz\u0131, bilginin semavi bir l\u00fctuf olmaktan ziyade yery\u00fcz\u00fcnde, tozun ve topra\u011f\u0131n i\u00e7inde in\u015fa edilen bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funu hat\u0131rlatt\u0131. Hocam\u0131z, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011findeki \u201cf\u0131trat\u201d kavram\u0131n\u0131 bu tart\u0131\u015fmaya d\u00e2hil ederek, \u0130bn Teymiyye\u2019nin f\u0131trat\u0131 bir i\u00e7erik de\u011fil, bir istidat (y\u00f6nelim) olarak tan\u0131mlamas\u0131n\u0131 g\u00fcncel epistemolojiyle ili\u015fkilendirdi. \u0130nsan\u0131n f\u0131trat\u0131, belirlenmi\u015f bir kader de\u011fil, tecr\u00fcbe ile i\u015flenmeyi bekleyen ham bir cevherdir.<\/p>\n\n\n\n
Mant\u0131k kanunlar\u0131n\u0131n bu antinomideki rol\u00fcn\u00fc ele alan Prof. Dr. Celal T\u00fcrer, mant\u0131\u011f\u0131n e\u015fyaya s\u0131n\u0131r \u00e7izmedi\u011fini, aksine zihnin kendi i\u00e7 tutarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyan bir \u201cprotokol\u201d oldu\u011funu savundu. Mant\u0131ks\u0131zl\u0131k, varl\u0131\u011f\u0131n de\u011fil, zihnin o varl\u0131\u011f\u0131 tasnif edememesinin bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr. Gadamer ve Habermas\u2019\u0131n ileti\u015fimsel eylem paradigmalar\u0131 \u00fczerinden geli\u015ftirilen \u201csamimiyet\u201d ve \u201c\u00f6zneleraras\u0131l\u0131k\u201d (Intersubjectivity) vurgusu, bilginin so\u011fuk bir laboratuvar verisi olmaktan \u00e7\u0131k\u0131p insani bir \u201ctan\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa\u201d evrilmesini sa\u011flad\u0131. Hocam\u0131z, apriorinin zihni bir \u015feye zorlamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in do\u011fru kabul edildi\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki paradoksal ama bir o kadar da derin tespitiyle, hakikatin bask\u0131yla de\u011fil, apa\u00e7\u0131kl\u0131kla (Self-evidence) kaim oldu\u011funu g\u00f6sterdi.<\/p>\n\n\n\n
Matematik ve fizik yasalar\u0131n\u0131n pragmatik de\u011ferini sorgulayan ders, Fuzzy Logic (Bulan\u0131k Mant\u0131k) ve olas\u0131l\u0131k hesaplar\u0131 \u00fczerinden modern d\u00fcnyan\u0131n belirsizli\u011fine kap\u0131 aralad\u0131. Hayat\u0131n 1 ve 0 netli\u011finde bir dijital kod olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Jan Pato\u010dka\u2019n\u0131n i\u015faret etti\u011fi gibi bir \u201csisler d\u00fcnyas\u0131\u201d oldu\u011funu belirten T\u00fcrer, hakikatin bu sisin i\u00e7inden parlayan c\u00fczi \u0131\u015f\u0131klar oldu\u011funu ifade etti. Bilimsel a\u00e7\u0131klaman\u0131n (Explanation) \u00f6tesine ge\u00e7en felsefi anlama (Understanding), perdenin aralanmas\u0131 (Aletheia) ve ke\u015ff\u00fc\u2019l-mahcup s\u00fcreciyle e\u015fle\u015ftirildi. Hocam\u0131z, Karl Popper\u2019\u0131n \u201cyanl\u0131\u015flanabilirlik\u201d (Falsifiability) ilkesini, zihnin kendi do\u011frular\u0131n\u0131 kurban edebilme cesareti olarak betimleyerek, dogmatizmden kurtulu\u015fun anahtar\u0131n\u0131 bu metodolojik tevazuda buldu.<\/p>\n\n\n\n
Dersin son safhas\u0131nda, dinin ve akaidin apriorik temelleri ile f\u0131kh\u0131n aposteriori dinamizmi aras\u0131ndaki denge \u00fczerinde duruldu. \u0130nanc\u0131n ferdi bir tecr\u00fcbe (Subjective experience) olmas\u0131n\u0131n \u00f6tesinde, toplumsal bir uzla\u015f\u0131 zeminine (Common good) nas\u0131l ta\u015f\u0131nabilece\u011fi felsefi bir problem olarak tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131. T\u00fcrer, \u201cNi\u00e7in\u201d sorunu ile \u201cNas\u0131l\u201d sorusu aras\u0131ndaki o ince \u00e7izgide, e\u011fer Yad Luqman burada olsayd\u0131 akaid ve f\u0131k\u0131h ayr\u0131m\u0131n\u0131n felsefi arka plan\u0131n\u0131 \u00e7ok daha teknik bir \u015fekilde izah edece\u011fini belirterek g\u0131yab\u0131n\u0131zda size at\u0131fta bulundu. Bu ba\u011flamda, \u201cNi\u00e7in\u201d sorusunu soran metafiziksel \u015fuurun, \u201cNas\u0131l\u201d sorusunu soran mekanik i\u015fleyi\u015fi (Cybernetics) d\u0131\u015flamamas\u0131 gerekti\u011fini, aksi takdirde d\u00fc\u015f\u00fcncenin ya k\u00f6ks\u00fcz bir aksiyon ya da eylemsiz bir melankoliye d\u00f6n\u00fc\u015fece\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Nihai tahlilde Prof. Dr. Celal T\u00fcrer, apriori ve aposteriori aras\u0131ndaki gerilimin, insan varolu\u015funun soluk al\u0131p vermesi gibi do\u011fal bir ritim oldu\u011funu ifade etti. Zihin, bu iki kutup aras\u0131nda mekik dokuyarak d\u00fcnyay\u0131 \u00f6rer; ne tecr\u00fcbenin haml\u0131\u011f\u0131na teslim olur ne de akl\u0131n soyut tiranl\u0131\u011f\u0131na kap\u0131l\u0131r. Ger\u00e7ek irfan, bu iki damar\u0131n birbirini besledi\u011fi bir \u201chayat sinerjisi\u201d (Synergy) yaratabilmektedir. Hocam\u0131z\u0131n \u201cHer yenilikte farkl\u0131 bir \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mla gitmek\u201d ilkesiyle \u00f6zetledi\u011fi bu duru\u015f, bilginin donmu\u015f bir g\u00f6l de\u011fil, her an yeni k\u0131y\u0131lara vuran canl\u0131 bir nehir oldu\u011funu bizlere bir kez daha derinden hissettirdi.<\/p>\n\n\n\n
Prof. Dr. Celal T\u00fcrer, bu haftaki m\u00fczakeremizde epistemolojinin omurgas\u0131n\u0131 te\u015fkil eden apriori ve aposteriori kavramlar\u0131n\u0131, bilincin nesneyle kurdu\u011fu ontolojik ba\u011flamda yeniden yap\u0131land\u0131rd\u0131. Dersin girizg\u00e2h\u0131nda hocam\u0131z, zihnin e\u015fyaya y\u00f6nelirken sahip oldu\u011fu m\u00fcktesebat\u0131n mahiyetini sorgulayarak, bilgiyi sadece bir \u201csonu\u00e7\u201d de\u011fil, bizzat \u201colu\u015f\u201d s\u00fcreci olarak tan\u0131mlad\u0131. Yayg\u0131n akademik hatan\u0131n aksine, apriorinin zihne \u00f6nceden y\u00fcklenmi\u015f haz\u0131r veri paketleri (Innate … <\/p>\n