Hadi Adanal\u0131 Hocam\u0131z, ge\u00e7en hafta Kur\u2019an-\u0131 Kerim ba\u011flam\u0131nda i\u015fledi\u011fi yalan, aldanma ve aldatma meselesinden hareketle bu haftaki dersimizde aldatma, aldanma ve \u00f6zellikle insan\u0131n kendisini aldatmas\u0131 konusunu Kur\u2019an\u00ee ba\u011flamda ele ald\u0131. Hocam\u0131z, aldatma ve aldanma temas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli dinlerin metinleriyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde i\u015flendi\u011fini belirterek konunun M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in \u00f6nemli yere sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini fakat hak etti\u011fi ilgiyi yeterince g\u00f6remedi\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
Dersin ba\u015f\u0131nda Hocam\u0131z, insan\u0131n g\u00fcndelik hayatta \u00e7e\u015fitli bi\u00e7imlerde kendisini aldatma e\u011filimi i\u00e7inde olabildi\u011fini hat\u0131rlatt\u0131. Kimi zaman bu durumun g\u00f6rece masum \u00f6rneklerde g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini (ki\u015finin kendi kapasitesine fazla g\u00fcvenmesi gibi) kimi zaman ise \u00e7ok daha derin ve ahlaki sonu\u00e7lar\u0131 olan bi\u00e7imlere b\u00fcr\u00fcnebilece\u011fini aktard\u0131. Bu ciddi sonu\u00e7lar\u0131 do\u011furan aldatma\/aldanma eylemiyle ile ili\u015fkili olarak Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de nifak, riy\u00e2, \u011furur, ta\u011fr\u00eer, hud\u2019a ve mekr gibi kavramlar\u0131n kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ancak Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in aldatma temas\u0131n\u0131 yaln\u0131zca bu kelimeler \u00fczerinden in\u015fa etmedi\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi. Nitekim baz\u0131 k\u0131ssalarda bu kavramlar do\u011frudan ge\u00e7mese de anlat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda insan\u0131n kendisini aldatmas\u0131 temas\u0131n\u0131n belirgin bi\u00e7imde i\u015flendi\u011fi ayetler g\u00f6r\u00fclmektedir. \u00d6rne\u011fin K\u00e2r\u00fbn k\u0131ssas\u0131nda bu kavramlar zikredilmese bile kendini aldatan insan\u0131n ak\u0131beti ba\u015ftan sona takip edilebilmektedir.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, aldatma ve aldanman\u0131n s\u00fcreklilik kazanarak bir al\u0131\u015fkanl\u0131k h\u00e2line gelmesinin insan bilincinde ciddi tahribatlar do\u011furabilece\u011fine de dikkat \u00e7ekti. B\u00f6yle bir s\u00fcre\u00e7te ki\u015finin ger\u00e7ek ile yalan aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 bulan\u0131kla\u015ft\u0131rabildi\u011fini belirtti. Bu ba\u011flamda Neml 14\u2019te ge\u00e7en ve \u201cbile bile ink\u00e2r\u201d anlam\u0131 ta\u015f\u0131yan cahd kelimesini hat\u0131rlatarak, insan\u0131n hakikati bildi\u011fi\/g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc h\u00e2lde onu ink\u00e2r etmesinin fesada kap\u0131 a\u00e7an ahlaki bir bozulma olarak tasvir edildi\u011fini ifade etti. Bu \u00e7er\u00e7evede kendisi aldanm\u0131\u015f oldu\u011fu halde M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131 aldanmakla su\u00e7layan m\u00fcnaf\u0131klar\u0131n kalb\u00ee durumlar\u0131n\u0131n da zikredildi\u011fini (Enfal 49) ve \u00f6zellikle m\u00fcnaf\u0131klar\u0131n Allah\u2019\u0131 aldatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 zannetmelerine ra\u011fmen ger\u00e7ekte kendi manevi durumlar\u0131n\u0131 daha da a\u011f\u0131rla\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 belirten ayetlerin (Nisa 142) aldatman\u0131n insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131na y\u00f6nelik tahribata dair bir tablo sundu\u011funu ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada Hocam\u0131z, \u201cKur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de kimler aldat\u0131r, insan\u0131 aldatan kaynaklar nelerdir?\u201d sorusu \u00fczerinde durdu. Aldatma ve aldanman\u0131n ilk insandan son insana kadar devam eden bir fenomen oldu\u011funu belirterek, \u015feytan\u0131n, nefsin, hev\u00e2n\u0131n, kuruntular\u0131n, d\u00fcnya hayat\u0131n\u0131n, dinin yanl\u0131\u015f kullan\u0131m bi\u00e7imlerinin ve insanlar\u0131n bu s\u00fcrecin faili ya da kayna\u011f\u0131 olarak Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabildi\u011fini s\u00f6yledi. \u015eeytan\u0131n insana vaatte bulunarak, ona sahte umutlar vererek ve hayat\u0131n\u0131 \u00e7e\u015fitli y\u00f6nlerden ku\u015fatarak aldatt\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat b\u00fct\u00fcn bu vaatlerin temelsiz ve bo\u015f oldu\u011funun Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de \u0131srarla vurguland\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti. Hev\u00e2 kavram\u0131n\u0131n ise daha \u00e7ok insan\u0131n duygular\u0131n\u0131n tahakk\u00fcm\u00fc alt\u0131na girmesi, ger\u00e7ekle\u015fmeyecek arzularla i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131n\u0131 doldurmas\u0131 ve nihayetinde nefsini adeta ilahla\u015ft\u0131rmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda ele al\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. \u00dcmniyye kavram\u0131n\u0131n da insan\u0131n ger\u00e7eklikle ba\u011f\u0131 zay\u0131f olan beklentilerini, kuruntular\u0131n\u0131 ve i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131ndan ne\u015fet eden y\u00f6neli\u015fleri anlatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Hocam\u0131z, \u00f6zellikle d\u00fcnya hayat\u0131na d\u00f6n\u00fck ger\u00e7ek d\u0131\u015f\u0131 beklentilerin insan\u0131 nihai ahiret yurdu tasavvurundan uzakla\u015ft\u0131rabildi\u011fini, bu sebeple Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in yaln\u0131zca d\u0131\u015fsal bir aldatmay\u0131 de\u011fil, insan\u0131n kendi zihninde kurdu\u011fu sahte tasavvurlar\u0131 da ele\u015ftirdi\u011fine dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z dersin ikinci k\u0131sm\u0131nda kendi kendini aldatma meselesine ge\u00e7erek insanlar\u0131n kendilerini bilin\u00e7li bi\u00e7imde aldat\u0131p aldatamayacaklar\u0131 \u00fczerine de\u011ferlendirmede bulundu. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in ilk sayfalar\u0131nda bu konuyla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n kendini aldatma \u00fczerinde yeterince durmad\u0131klar\u0131n\u0131 ifade etti. Hocam\u0131z, kendini aldatma konusunda iki temel \u015fart\u0131n g\u00fcndeme getirildi\u011fini belirtti. Bunlardan ilki bireyin b\u00f6yle bir e\u011filim sahibi olmas\u0131, ikincisi ise birbirleriyle \u00e7eli\u015fen inan\u00e7lar\u0131 ayn\u0131 anda ta\u015f\u0131mas\u0131d\u0131r. Ancak bu iki \u015fart\u0131n da tart\u0131\u015fmaya a\u00e7\u0131labilece\u011fini, b\u00f6ylesine a\u00e7\u0131k bir niyetin kendini aldatma faaliyetini ba\u015f\u0131ndan engelleyece\u011fi kanaati sebebiyle pek \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fcn insan\u0131n kendisini do\u011frudan aldatma niyeti ta\u015f\u0131yarak aldatamayaca\u011f\u0131n\u0131 savundu\u011funu belirtti. \u00d6te yandan ba\u015fka baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrlerin ise insan\u0131n \u00e7eli\u015fik inan\u00e7lar\u0131 birlikte ta\u015f\u0131yabildi\u011fini ve b\u00f6ylece kendini aldatman\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olabilece\u011fini iddia ettiklerini ifade etti. Hocam\u0131z, bu tart\u0131\u015fmalar\u0131n modern psikoloji ve felsefede \u00f6nemli bir yeri oldu\u011funu kaydetti.<\/p>\n\n\n\n
Bu teorik \u00e7er\u00e7eve i\u00e7inde Hocam\u0131z, insan\u0131n \u00e7eli\u015fkilerle ya\u015fama kapasitesinin ahlaki bak\u0131mdan dikkatle de\u011ferlendirilmesi gerekti\u011fini de vurgulad\u0131. \u0130slam hukuk usul\u00fcnde istisnalar\u0131n bulunmas\u0131n\u0131n \u00f6nemli oldu\u011funu, ancak ahlaki alanda her \u015feyi istisnalar \u00fczerinden me\u015frula\u015ft\u0131rma e\u011filiminin kendini aldatma prati\u011finin bir ve\u00e7hesi olabilece\u011fini ifade etti. Bu sebeple M\u00fcsl\u00fcman\u0131n, kendi nefsine kar\u015f\u0131 da uyan\u0131k olmas\u0131 ve me\u015frula\u015ft\u0131rma mekanizmalar\u0131n\u0131 dikkatle sorgulamas\u0131 gerekti\u011finin alt\u0131n\u0131 \u00e7izdi.<\/p>\n\n\n\n
Dersin son k\u0131sm\u0131nda Hocam\u0131z, ilk aldatma ve aldanma hadisesi olarak Hz. \u00c2dem ve Havva k\u0131ssas\u0131 \u00fczerinde durdu. Bu k\u0131ssan\u0131n insan olman\u0131n mahiyetine dair son derece \u00f6nemli ipu\u00e7lar\u0131 sundu\u011funu belirterek, meleklerin insan\u0131n yery\u00fcz\u00fcnde bozgunculuk \u00e7\u0131karma ihtimalini dile getirmeleri ve ard\u0131ndan ilahi hikmet kar\u015f\u0131s\u0131nda geri ad\u0131m atmalar\u0131n\u0131n \u201caldanm\u0131\u015fl\u0131k\u201d olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcp g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi \u00fczerinde k\u0131saca durdu. Ard\u0131ndan a\u011faca yakla\u015fmama emri ile \u015feytan\u0131n Hz. \u00c2dem ve Havva\u2019y\u0131 kand\u0131rma s\u00fcrecini ele alarak, \u015feytan\u0131n burada \u00fc\u00e7 temel arg\u00fcman kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti: ebediyet, m\u00fclk ve melekler gibi olma arzusu. Hocam\u0131z, Hz. \u00c2dem ve Havva\u2019n\u0131n kendilerini kand\u0131rma y\u00f6n\u00fcnde a\u00e7\u0131k bir niyet ta\u015f\u0131mad\u0131klar\u0131n\u0131, bununla beraber \u015feytan\u0131n sundu\u011fu arg\u00fcmanlar\u0131n insan\u0131n arzu, y\u00f6neli\u015f ve zaaflar\u0131yla nas\u0131l ili\u015fki kurdu\u011funu g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan son derece \u00f6\u011fretici oldu\u011funu s\u00f6yledi. \u00d6zellikle Hz. \u00c2dem\u2019in meleklerden \u00fcst\u00fcn bir konuma sahip oldu\u011fu h\u00e2lde \u201cmelekler gibi olma\u201d arg\u00fcman\u0131na y\u00f6nelmesinin, insan\u0131n sahip olduklar\u0131yla kendi i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131nda meylettikleri aras\u0131ndaki gerilimin \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u00f6rne\u011fi olarak okunabilece\u011fini ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, dersin sonunda aldatma ve aldanma meselesinin yaln\u0131zca Kur\u2019an-\u0131 Kerim k\u0131ssalar\u0131yla s\u0131n\u0131rl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, Eski Ahit\u2019teki anlat\u0131lar ve Yunan mitolojisindeki Prometheus \u00f6rne\u011fi gibi farkl\u0131 geleneklerde de bu teman\u0131n \u00e7e\u015fitli yans\u0131malar\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc hat\u0131rlatt\u0131. Bununla birlikte Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in bu meseleyi \u00f6zellikle insan\u0131n i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131, niyeti, arzular\u0131 ve hakikatle ili\u015fkisi \u00fczerinden son derece derinlikli bir bi\u00e7imde ele ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayarak dersi tamamlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Hadi Adanal\u0131 Hocam\u0131z, ge\u00e7en hafta Kur\u2019an-\u0131 Kerim ba\u011flam\u0131nda i\u015fledi\u011fi yalan, aldanma ve aldatma meselesinden hareketle bu haftaki dersimizde aldatma, aldanma ve \u00f6zellikle insan\u0131n kendisini aldatmas\u0131 konusunu Kur\u2019an\u00ee ba\u011flamda ele ald\u0131. Hocam\u0131z, aldatma ve aldanma temas\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitli dinlerin metinleriyle k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de olduk\u00e7a g\u00fc\u00e7l\u00fc bir bi\u00e7imde i\u015flendi\u011fini belirterek konunun M\u00fcsl\u00fcmanlar i\u00e7in \u00f6nemli yere sahip olmas\u0131 gerekti\u011fini … <\/p>\n