Bu haftaki dersimizde Hadi Adanal\u0131 Hocam\u0131z, inan\u00e7 ile delil aras\u0131ndaki irtibat \u00fczerinde durarak, delillendirme, temellendirme ve tahkik meselelerini Kur\u2019an-\u0131 Kerim ba\u011flam\u0131nda ele ald\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede inanc\u0131n hangi gerek\u00e7elerle temellendirildi\u011fi ve kabul ile reddin ne t\u00fcr zihinsel ve ahlaki s\u00fcre\u00e7lere dayand\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131 \u00fczerine de\u011ferlendirmelerde bulundu. Hocam\u0131z, teknik konularda \u00e7o\u011fu zaman bir otoriteye ba\u015fvurma ihtiyac\u0131 duydu\u011fumuzu hat\u0131rlatarak, Allah inanc\u0131 s\u00f6z konusu oldu\u011funda salt otoriteye dayanman\u0131n yeterli olup olmayaca\u011f\u0131 sorusunu g\u00fcndeme getirdi. Buradan hareketle Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in bizden hi\u00e7bir zaman entelekt\u00fcel etkinliklerden big\u00e2ne, tefekk\u00fcr ve tahkikten uzak, delilsiz ve temelsiz bir inan\u00e7 talep etmedi\u011fini \u00f6zellikle vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Dersin ba\u015f\u0131nda Hocam\u0131z, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de inanc\u0131n temellendirilmesi ba\u011flam\u0131nda kullan\u0131lan baz\u0131 temel kavramlara dikkat \u00e7ekti. Ayet, h\u00fcccet, burhan, delil, beyyine, furkan, temyiz, ibret ve itibar gibi kavramlar\u0131n inanc\u0131 farkl\u0131 \u015fekillerde gerek\u00e7elendiren tutumlara i\u015faret etti\u011fini belirtti. Bu kavramlar i\u00e7erisinde \u00f6zellikle i\u015faret, emare, delil ve ispat anlamlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u201cayet\u201d kavram\u0131n\u0131n merkezi bir yere sahip oldu\u011funu ifade etti. Hocam\u0131z, ayetleri duyusal ve zihinsel olmak \u00fczere iki boyutlu d\u00fc\u015f\u00fcnebilece\u011fimizi s\u00f6yledi: g\u00f6rme, i\u015fitme ve hissetme gibi duyusal tecr\u00fcbeler ile akletme, tefekk\u00fcr, tezekk\u00fcr, tedebb\u00fcr ve ittika gibi zihinsel melekelerin insan\u0131n ayetlerle kurdu\u011fu ili\u015fkinin \u00e7ok katmanl\u0131 yap\u0131s\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de k\u00e2inat\u0131n ve arz\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131, tabii hadiseler, toplumsal hayat, evrendeki d\u00fczen, insan\u0131n ve hayvanlar\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131 gibi bir\u00e7ok ba\u011flamda ayet kavram\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n da b\u00fct\u00fcn bu olaylar\u0131n yaln\u0131zca birer olgudan ibaret say\u0131lmad\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etti\u011fini belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Ard\u0131ndan Hocam\u0131z, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de inanc\u0131n bir anda tamamlanan bir hadise olarak de\u011fil, zaman i\u00e7erisinde olgunla\u015fan ve derinle\u015fen diyakronik bir s\u00fcre\u00e7 olarak de\u011ferlendirildi\u011fini ifade etti (Fussilet 53). Bundan hareketle ayn\u0131 ayetler ve i\u015faretler kar\u015f\u0131s\u0131nda insanlar\u0131n neden farkl\u0131 sonu\u00e7lara ula\u015ft\u0131klar\u0131 sorusunu tart\u0131\u015fmaya a\u00e7t\u0131. B\u00fct\u00fcn insanlar\u0131n ayn\u0131 \u015feyleri ayn\u0131 \u015fekillerde d\u00fc\u015f\u00fcnmesinin murad-\u0131 ilahi olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, insan\u0131n yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n bu \u00e7oklu y\u00f6neli\u015f ve yorumlar\u0131n memba\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini belirtti. \u0130nsan\u00ee, co\u011fraf\u00ee ve fizyonomik farkl\u0131l\u0131klar\u0131n insanlar\u0131 farkl\u0131 inan\u00e7lara daha a\u00e7\u0131k h\u00e2le getirebilece\u011fi gibi, yeti\u015fme tarz\u0131n\u0131n, niyet ve \u00f6zg\u00fcr irade gibi unsurlar\u0131n belirleyici roller oynayabilece\u011fine dikkat \u00e7ekti. Hocam\u0131z, \u201cAllah dileseydi sizi tek bir \u00fcmmet yapard\u0131\u201d ayetinin (M\u00e2ide 48) de farkl\u0131 \u015fekillerde anla\u015f\u0131labilece\u011fini, bu t\u00fcr anlam \u00e7e\u015fitlili\u011finin ilahi iradenin tecellisi ba\u011flam\u0131nda de\u011ferlendirilebilece\u011fini vurgulad\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede Allah\u2019a giden yollar\u0131n \u00e7oklu\u011funa i\u015faret eden rivayetlerin de hakikate y\u00f6neli\u015f bi\u00e7imlerinin \u00e7o\u011fullu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrmesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funu ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
Dersin devam\u0131nda Hocam\u0131z, anlam ile delalet aras\u0131ndaki ayr\u0131m \u00fczerinde durarak, Orta \u00c7a\u011flar ile modern d\u00fcnya aras\u0131nda bu konuda belirgin bir vurgu fark\u0131 bulundu\u011funu belirtti. Orta \u00c7a\u011f d\u00fc\u015f\u00fcncesinde anlam\u0131n daha merkezi bir yere sahip oldu\u011funu, modern d\u00fcnyada ise delaletin \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Bilimin daha \u00e7ok olgularla ilgilenmesi, de\u011ferlere dair sorular\u0131 ise b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakmas\u0131 sebebiyle modern d\u00fc\u015f\u00fcncenin delalet merkezli bir y\u00f6nelim geli\u015ftirdi\u011fini ifade etti. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k klasik d\u00fcnyada Allah\u2019\u0131n delillerinin ve ayetlerinin dolayl\u0131 yap\u0131s\u0131 sebebiyle, anlam\u0131n metafizik boyutuna daha fazla dikkat verildi\u011fini belirtti. Bu ba\u011flamda c\u00fcmlelerin fiziksel yap\u0131lar\u0131 de\u011fi\u015fse de anlam birli\u011finin korunabildi\u011fini, dolay\u0131s\u0131yla anlam\u0131n yaln\u0131zca lafza indirgenemeyecek bir boyut ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z, daha sonra Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de inanc\u0131n temellendirilmesinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan di\u011fer kavramlar \u00fczerinde durdu. H\u00fcccetin Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de delil, gerek\u00e7e, temel ve kimi ba\u011flamlarda bahane anlamlar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, Hz. \u0130brahim k\u0131ssas\u0131nda ise peygamberin hem kavmiyle giri\u015fti\u011fi tart\u0131\u015fmalar hem de kozmolojik olaylar ba\u011flam\u0131ndaki kanaatleri ekseninde h\u00fcccetin dikkat \u00e7ekici bir yer tuttu\u011funu belirtti. Burhan kavram\u0131n\u0131n da a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde belirme, berrakla\u015fma ve kesinle\u015fme \u00e7a\u011fr\u0131\u015f\u0131mlar\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131, inan\u00e7lar\u0131n a\u00e7\u0131kl\u0131k ve kesinlik kazanmas\u0131 ba\u011flam\u0131nda \u00f6nemli bir kavram oldu\u011funu ifade etti. Delil kavram\u0131n\u0131n ise Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de daha \u00e7ok y\u00f6neltici\/y\u00f6nlendirici ba\u011flamlarda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.
Bu noktada Hocam\u0131z, Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de temellendirmenin kavramsal a\u011f\u0131n\u0131n yaln\u0131zca tek tek delillerden ibaret olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, ayn\u0131 zamanda arg\u00fcman, istinbat, insanl\u0131kla diyalog ve tart\u0131\u015fma gibi daha geni\u015f bir d\u00fc\u015f\u00fcnsel zemin olu\u015fturdu\u011funu belirtti. B\u00fct\u00fcn bu kavramlar\u0131n, be\u015fer\u00ee ili\u015fkilerde dilin temellendirici i\u015flevine at\u0131fta bulundu\u011funu ifade etti. Temellendirmenin yaln\u0131zca mant\u0131ksal de\u011fil, ayn\u0131 zamanda psikolojik bir boyutu da bulundu\u011funu belirterek, peygamberlere s\u00fcrekli olarak g\u00f6revlerinin yaln\u0131zca mesaj\u0131 iletmek oldu\u011funun hat\u0131rlat\u0131lmas\u0131n\u0131 bu ba\u011flamda de\u011ferlendirdi. Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019in peygamberlere \u201cg\u00fcc\u00fcn arg\u00fcman\u0131\u201dn\u0131 (argumentum ad baculum) de\u011fil, \u201carg\u00fcman\u0131n g\u00fcc\u00fc\u201dn\u00fc esas alan bir tebli\u011f sorumlulu\u011fu y\u00fckledi\u011fini, bunun da inanc\u0131n bask\u0131, tahakk\u00fcm ve otoriteyle de\u011fil, delil ve ikna ile ili\u015fkilendirildi\u011fini g\u00f6sterdi\u011fini vurgulad\u0131 (Nahl 125).<\/p>\n\n\n\n
Dersin son k\u0131sm\u0131nda Hocam\u0131z, \u201cNeden inan\u0131yoruz?\u201d sorusu \u00fczerinde de\u011ferlendirmelerde bulundu. \u0130nanman\u0131n bir y\u00f6n\u00fcyle do\u011frulu\u011fu hedeflemek anlam\u0131na geldi\u011fini, baz\u0131 do\u011frular\u0131n ise di\u011ferlerine g\u00f6re \u00e7ok daha merkezi bir yere sahip oldu\u011funu belirtti. Allah\u2019a inanman\u0131n bu anlamda en \u00f6nemli do\u011fru olarak g\u00f6r\u00fclebilece\u011fini ifade etti. \u0130nanma ile bilgi aras\u0131ndaki ba\u011f\u0131n, insan\u0131n bilgi edinme arzusu ile de ili\u015fkili oldu\u011funu, insan\u0131n \u00e7o\u011fu zaman \u00f6nce inanarak yola \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131, ard\u0131ndan bu inan\u00e7 \u00fczerine bilgi in\u015fa etti\u011fini s\u00f6yledi. Bunun yan\u0131nda erdemli bir hayat\u0131n in\u015fas\u0131nda da inanc\u0131n vazge\u00e7ilmez bir rol oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirterek, do\u011frulu\u011fa ve erdeme y\u00f6nelen bir ya\u015fam\u0131n, \u00e7o\u011fu zaman inan\u00e7tan ba\u011f\u0131ms\u0131z bi\u00e7imde kurulamayaca\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Bununla birlikte inanc\u0131n suistimal edilebilece\u011fini ve tahkiki iman idealinin imkan\u0131n\u0131n da ayr\u0131ca tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine dikkat \u00e7ekti. Hocam\u0131z, ayr\u0131ca bazen insanlar\u0131n i\u00e7lerindeki \u015f\u00fcpheleri bast\u0131rmak ve kontrol alt\u0131na almak i\u00e7in de inanca y\u00f6nelmi\u015f olabileceklerini belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Toplumun, d\u00fczenin ve \u00e7evrenin insanlardan belirli \u015feylere inanmas\u0131n\u0131 bekledi\u011fi durumlarda, ki\u015finin tek ba\u015f\u0131na kendi inanc\u0131n\u0131 temellendirmesinin kolay olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti. Buna ra\u011fmen dinin, s\u0131rf toplumsal hegemonya talep etti\u011fi i\u00e7in itaati \u00f6nceleyen bir yap\u0131 sunmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine \u201cla ilahe illallah\u201d ifadesinin, toplumsal tahakk\u00fcm kar\u015f\u0131s\u0131nda bir teslimiyet de\u011fil, g\u00fc\u00e7l\u00fc bir meydan okuma ve ba\u015fkald\u0131r\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulad\u0131. B\u00f6ylece inanc\u0131n yaln\u0131zca pasif bir kabul de\u011fil, ayn\u0131 zamanda hakikati ara\u015ft\u0131ran, delil ve dayanak talep eden ve gerekti\u011finde toplumsal bask\u0131ya kar\u015f\u0131 direnen akl\u00ee bir y\u00f6neli\u015f oldu\u011funu belirterek dersi tamamlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Bu haftaki dersimizde Hadi Adanal\u0131 Hocam\u0131z, inan\u00e7 ile delil aras\u0131ndaki irtibat \u00fczerinde durarak, delillendirme, temellendirme ve tahkik meselelerini Kur\u2019an-\u0131 Kerim ba\u011flam\u0131nda ele ald\u0131. Bu \u00e7er\u00e7evede inanc\u0131n hangi gerek\u00e7elerle temellendirildi\u011fi ve kabul ile reddin ne t\u00fcr zihinsel ve ahlaki s\u00fcre\u00e7lere dayand\u0131\u011f\u0131 sorular\u0131 \u00fczerine de\u011ferlendirmelerde bulundu. Hocam\u0131z, teknik konularda \u00e7o\u011fu zaman bir otoriteye ba\u015fvurma ihtiyac\u0131 duydu\u011fumuzu hat\u0131rlatarak, … <\/p>\n