\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez\u2019in us\u00fbl ve metodoloji dersi kapsam\u0131nda \u201cMak\u00e2s\u0131du\u2019t-Te\u015fri\u201d dersi ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Dersin ilk safhas\u0131nda \u015eer\u2019iyet ve me\u015fruiyet ayr\u0131m\u0131 \u00fczerinde duruldu. \u015eer\u2019iyet kanuna uygunluktur. Me\u015fruiyet adalete uygunluktur. Ba\u015fka bir ifadeyle elfaz ve meb\u00e2niye uygun olan \u015fer\u2019iyet; mak\u00e2s\u0131da uygun olan ise me\u015fruiyettir. \u015eer\u2019iyet ve me\u015fruiyet aras\u0131ndaki bu fark\u0131 \u00e7ok iyi bilmek gerekir. Namaz\u0131 \u00f6rnek olarak d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Ayn\u0131 anda namaz k\u0131lan iki ki\u015fi tasavvur edelim. Her ikisi de namaz\u0131n erk\u00e2n\u0131n\u0131 eksiksiz bir \u015fekilde eda etmektedir. Her ikisi de de zahiren \u015fer\u2019i h\u00fckm\u00fc yerine getirmi\u015ftir. Ancak bunlardan biri hu\u015f\u00fb i\u00e7inde kendisini tamamen Allah\u2019a vermi\u015f bir \u015fekilde namaz k\u0131lmaktad\u0131r. Di\u011feri ise zihninde nas\u0131l insanlar\u0131 kand\u0131raca\u011f\u0131n\u0131 ya da k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc nas\u0131l yapaca\u011f\u0131n\u0131 planlamaktad\u0131r. Her ikisi de \u015fer\u2019idir. Ancak birisi me\u015fruiyetini kaybetmi\u015ftir. Mak\u00e2s\u0131d\u0131n as\u0131l \u00f6nemi burada ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Mak\u00e2s\u0131d sadece \u015fer\u2019iyeti aramaz. Ayn\u0131 zamanda me\u015fruiyeti arar. Mak\u00e2s\u0131d, me\u015fruiyet ile \u015fer\u2019iyeti birle\u015ftirir.<\/p>\n\n\n\n
Mak\u00e2s\u0131du\u2019t-te\u015fri ile mak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015feria aras\u0131ndaki fark \u00f6nemlidir. Bu mesele makas\u0131t\u00e7\u0131lar aras\u0131nda ihtilafl\u0131 bir konudur. Baz\u0131lar\u0131 \u015f\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr: Mak\u00e2s\u0131du\u2019t-te\u015fri daha c\u00fczidir f\u00fcr\u00fb\u2019 meselesidir.<\/p>\n\n\n\n
Mak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015eeria ise daha genel ve usul meselesidir. K\u00fclliy\u00e2t-i hamse ile ilgili meseleler mak\u00e2s\u0131du\u2019\u015f-\u015eeria\u2019d\u0131r. Ancak adam \u00f6ld\u00fcrmenin cezas\u0131 mak\u00e2s\u0131du\u2019t-te\u015fri\u2019nin konusudur. Baz\u0131lar\u0131 ise \u015feriat\u0131n vazedilme sebebini mak\u00e2s\u0131du\u2019t-te\u015fri olarak g\u00f6rm\u00fc\u015flerdir. Mak\u00e2s\u0131du\u2019t-te\u015fri\u2019yi as\u0131l olarak anlam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130lkesel olarak Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n sahip oldu\u011fu mak\u00e2s\u0131d ve me\u00e2n\u00ee sonsuzdur. Elf\u00e2z ve meb\u00e2n\u00ee ise hangi dil ile olursa olsun sonludur. Sonsuz olan bir \u015feyi, sonlu bir ara\u00e7la t\u00fcm y\u00f6nleriyle ifade etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Sonlu olan bir \u015fey de sonsuz olan\u0131 b\u00fct\u00fcn y\u00f6nleriyle kapsayamaz. Bu nedenle, sadece elf\u00e2z ve meb\u00e2niye indirgendi\u011finde, Cen\u00e2b-\u0131 Hakk\u2019\u0131n mak\u00e2s\u0131d ve me\u00e2n\u00eesini Allah\u2019\u0131n esm\u00e2s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan da tam olarak kavranamaz. Nitekim Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de \u015f\u00f6yle buyrulmu\u015ftur: \u201cDe ki: Rabbimin s\u00f6zleri i\u00e7in denizler m\u00fcrekkep olsa ve bir o kadar m\u00fcrekkep ilave etseydik dahi Rabbimin s\u00f6zleri bitmeden \u00f6nce mutlaka deniz t\u00fckenirdi.\u201d (Kehf, 109). Allah\u2019\u0131n murad\u0131n\u0131 sadece kelimelerde ve laf\u0131zlarda arayamay\u0131z. Bunlar\u0131n yan\u0131na akl\u0131, f\u0131trat\u0131, tecr\u00fcbeyi, istikray\u0131, s\u00fcnneti ve peygamberi koymam\u0131z gerekir. Dolay\u0131s\u0131yla dini Kur\u2019an nass\u0131ndan ibaret olarak kabul etmek kadar dine yap\u0131lacak k\u00f6t\u00fcl\u00fck olamaz.
Kur\u2019an-\u0131 Kerim\u2019de \u015f\u00f6yle buyrulmu\u015ftur: \u201c(Peygamber) onlara temiz \u015feyleri helal, k\u00f6t\u00fc \u015feyleri de haram k\u0131l\u0131yor.\u201d (Araf, 157). Kur\u2019an, tayyib\u00e2t ve hab\u00e2isi, elfaz ve mebanisiyle birlikte b\u00fct\u00fcn\u00fcyle bize saym\u0131\u015f de\u011fildir. \u00d6yle olsayd\u0131 binlerce cilt kitap laz\u0131m gelirdi. Bunlar\u0131n bir listesi yok ama bize bunlar\u0131n tan\u0131m\u0131 verilmi\u015ftir. Yani Kur\u2019an bize mefsedet ve maslahat\u0131, tayyib\u00e2t ve hab\u00e2isin tan\u0131m\u0131n\u0131 vermi\u015ftir. \u0130lkesel a\u00e7\u0131dan \u015funu s\u00f6ylemek yeterlidir. Birincisi, Allah\u2019\u0131n bize g\u00f6nderdi\u011fi b\u00fct\u00fcn ahkam, insan\u0131n maslahat\u0131 i\u00e7indir. \u0130kincisi ise Allah\u2019\u0131n bize g\u00f6nderdi\u011fi hi\u00e7bir h\u00fck\u00fcm mefsedet i\u00e7in de\u011fildir. Dolay\u0131s\u0131yla mefsedeti ortadan kald\u0131rmak ve maslahat\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmek dinin esas\u0131d\u0131r.
Kar\u00e2f\u00ee (\u00f6. 684\/1285) maslahat\u0131 ikiye ay\u0131rmaktad\u0131r: el-mak\u00e2sidu\u2019l-uly\u00e2 ve el-mak\u00e2s\u0131du gayr-i uly\u00e2. Yani en y\u00fcce maksatlar ve en y\u00fcce olmayan maksatlar. En y\u00fcce maksatlar\u0131 Hz. Adem\u2019den Hz. Peygamber\u2019e kadar b\u00fct\u00fcn peygamberlerin getirdi\u011fi dinlerde sabit olan h\u00fck\u00fcmlere mak\u00e2s\u0131du\u2019l-uly\u00e2 demi\u015ftir. Bir peygamberden ba\u015fka peygambere g\u00f6re de\u011fi\u015fen h\u00fck\u00fcmlere kar\u015f\u0131l\u0131k gelen hususlara da mak\u00e2s\u0131du gayr-i uly\u00e2 olarak adland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zetle, emirlerdeki maslahat\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nehiylerdeki mefsedetin mevcudiyetini anlamak i\u00e7in sadece vahiy yetmez. Ayn\u0131 zamanda vahyin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcnde ak\u0131l, f\u0131trat ve tecr\u00fcbenin de devreye girmesi gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez\u2019in us\u00fbl ve metodoloji dersi kapsam\u0131nda \u201cMak\u00e2s\u0131du\u2019t-Te\u015fri\u201d dersi ger\u00e7ekle\u015fti. Dersin ilk safhas\u0131nda \u015eer\u2019iyet ve me\u015fruiyet ayr\u0131m\u0131 \u00fczerinde duruldu. \u015eer\u2019iyet kanuna uygunluktur. Me\u015fruiyet adalete uygunluktur. Ba\u015fka bir ifadeyle elfaz ve meb\u00e2niye uygun olan \u015fer\u2019iyet; mak\u00e2s\u0131da uygun olan ise me\u015fruiyettir. \u015eer\u2019iyet ve me\u015fruiyet aras\u0131ndaki bu fark\u0131 \u00e7ok iyi bilmek gerekir. Namaz\u0131 … <\/p>\n