\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez\u2019in us\u00fbl ve metodoloji dersi kapsam\u0131nda \u201cMak\u00e2s\u0131du\u2019t-Ta\u2018l\u00eel ve Taabbud\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 dersi ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
Bir medeniyet, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcreklili\u011fini d\u00f6rt temel esasa bor\u00e7ludur: Mevcudiyet, me\u015fruiyet, makuliyet ve mevsukiyet. \u0130slami ilimlerin temel gayesi, \u00f6nce kendi mevcudiyetini ortaya koymak, ard\u0131ndan me\u015fruiyetini belirleyerek s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izmektir. \u0130slami ilimler, bu s\u00fcreci y\u00f6netirken makuliyeti ihmal etmedi\u011fi gibi, nakli bilgilerin mevsukiyetini de g\u00f6zeterek varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bu d\u00f6rt kavram \u00fczerine in\u015fa eder.<\/p>\n\n\n\n
Ta\u2018l\u00eel ve taabbud meselesi belirlenirken d\u00fcnya ve ahiret dengesi \u00f6nemlidir. Ya sadece ta\u2018l\u00eel \u00fczerinde durup taabbudu ihmal ederler ya da sadece taabbud \u00fczerinde durup ta\u2018l\u00eeli ihmal ederler; yani d\u00fcnya-ahiret dengesinde ahiretin aleyhine, d\u00fcnyan\u0131n lehine bir anlay\u0131\u015fa kayanlar ta\u2018l\u00eeli esas al\u0131p taabbudu ihmal ederler. Tam tersi bir durum s\u00f6z konusu oldu\u011funda, yani ahiretin lehine d\u00fcnyan\u0131n aleyhine bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131na sahip olanlar ise taabbudu esas al\u0131p ta\u2018l\u00eeli ihmal ederler. Ta\u2018l\u00eel ve taabbud dengesi, ayn\u0131 zamanda d\u00fcnya ve ahiret dengesidir.<\/p>\n\n\n\n
Kur\u2019an\u2019\u0131n k\u00fcll\u00ee mak\u00e2s\u0131d\u0131n\u0131 belirlemeye \u00e7al\u0131\u015fan \u00e2limlerin hemfikir olduklar\u0131 \u00fc\u00e7 temel maksat vard\u0131r: Adalet, merhamet ve ahlak.
-K\u0131st\/ \u0642\u0633\u0637: Yarg\u0131 alan\u0131ndaki adalet i\u00e7in \u00e7o\u011fu zaman \u201cadl\u201d kavram\u0131 kullan\u0131l\u0131rken, \u201ck\u0131st\u201d kavram\u0131 ise daha geni\u015f bir \u00e7er\u00e7evede; insan ile Allah aras\u0131ndaki ili\u015fkide, insan ile insan aras\u0131ndaki ili\u015fkide ve insan ile tabiat aras\u0131ndaki ili\u015fkilerde adaleti ifade eder. Sonu\u00e7 olarak adalet ilkesi, her yerde dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken k\u00fcll\u00ee bir gaye ve temel bir maksatt\u0131r, bunu d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.
-Rahmet: Ris\u00e2let-i Muhammediyye\u2019nin g\u00f6nderili\u015f gayesini ifade eden ayetleri bir araya getirdi\u011fimizde, rahmetin k\u00fclli bir gaye olarak a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde ortaya konuldu\u011funu g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. Nitekim Kur\u2019an-\u0131 Kerimde \u015f\u00f6yle buyurulmu\u015ftur: \u201cBiz eni ancak alemlere rahmet olarak g\u00f6nderdik\u201d (Araf, 156). Merhamet, temel ve ku\u015fat\u0131c\u0131 bir ilkedir. \u00d6yle ki bu ilke, b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda dikkate al\u0131nmas\u0131 gereken \u00fcst bir esast\u0131r. Hayat\u0131n her alan\u0131nda, her ili\u015fkide ve her h\u00fck\u00fcmde bu rahmet ilkesini g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulundurmak zorunluluktur. Netice itibariyle rahmetle ilgili b\u00fct\u00fcn ayetler incelendi\u011finde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ki Allah hem kendisini tan\u0131t\u0131rken hem \u015feriat\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klarken hem de peygamberlerinin g\u00f6nderili\u015f gayesini ifade ederken rahmeti merkeze alm\u0131\u015ft\u0131r. Her bir h\u00fckm\u00fcn arkas\u0131nda bir illet, gaye ve maksat vard\u0131r. S\u00f6z konusu gaye ve maksat da rahmettir.
-Ahlak: \u201c\u00dcmm\u00eelere kendi i\u00e7lerinden, onlara ayetlerini okuyacak, onlar\u0131 ar\u0131nd\u0131racak (tezkiye), onlara kitab\u0131 ve hikmeti \u00f6\u011fretecek bir el\u00e7i g\u00f6nderen O\u2019dur\u201d (Cuma, 2). Buradaki \u201ctezkiye\u201d kavram\u0131 ahlak manas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Peygamberimiz de (s.a.v.): \u201cBen g\u00fczel ahlak\u0131 tamamlamak i\u00e7in g\u00f6nderildim\u201d buyurmaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00d6zetle Kur\u2019an ve S\u00fcnnet k\u00fclli istikra y\u00f6ntemiyle bir b\u00fct\u00fcn olarak okundu\u011funda, adaletten sonraki en b\u00fcy\u00fck gaye merhamet, merhametten sonraki b\u00fcy\u00fck gaye ise ahlakt\u0131r. S\u0131ralama tart\u0131\u015f\u0131labilir veya de\u011fi\u015febilir. Fakat bilinmesi gereken bu \u00fc\u00e7 husustan temel ve k\u00fcll\u00ee ilke olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Dersin nihayetinde, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011findeki \u00fc\u00e7 temel soru sorma bi\u00e7imine dikkat \u00e7ekilmi\u015ftir. Bunlar\u0131n ilki, hakikati aramak ve ke\u015ffetmek amac\u0131yla y\u00f6neltilen tahkik (ara\u015ft\u0131rma) sorular\u0131d\u0131r. \u0130kincisi, mevcut kabulleri sorgulayan ve s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7iren tenkit (ele\u015ftiri) sorular\u0131d\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise bireyin varolu\u015fsal y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fcklerini ve sorumluluklar\u0131n\u0131 idrak etme gayesiyle sordu\u011fu sorular\u0131d\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda felsefe, esasen do\u011fru soru sorma adab\u0131n\u0131 ve y\u00f6ntemini \u00f6\u011freten bir disiplindir.<\/p>\n\n\n\n
T\u00e2h\u00e2 Abdurrahm\u00e2n, ‘S\u00fc\u00e2l\u00fc\u2019l-Amel: f\u00ee Te\u2019s\u00eesi\u2019l-Felsefeti\u2019l-\u0130htib\u00e2riyye’ \u00e7er\u00e7evesinde, sorunun mahiyeti ve soruyu soran\u0131n ahlaki sorumlulu\u011fu \u00fczerinde durur. Kur\u2019\u00e2n-\u0131 Ker\u00eem\u2019in de soruyu soran ki\u015fiyi cevaps\u0131z b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131; aksine hikmet aray\u0131\u015f\u0131ndaki sorular\u0131n yan\u0131tlanmas\u0131n\u0131 te\u015fvik etti\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Nitekim Duh\u00e2 Suresi 10. ayette yer alan, \u2018El a\u00e7\u0131p isteyeni sak\u0131n azarlama\/bo\u015f \u00e7evirme\u2019 emri, genellikle maddi yard\u0131m isteyenlerle ili\u015fkilendirilse de daha geni\u015f bir anlam ufkuna sahiptir. Bu hitap, hakikati talep eden ve zihni bir aray\u0131\u015fla soru y\u00f6nelten ki\u015finin de geri \u00e7evrilmemesi gerekti\u011fine dair evrensel bir d\u00fcstur vazetmektedir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez\u2019in us\u00fbl ve metodoloji dersi kapsam\u0131nda \u201cMak\u00e2s\u0131du\u2019t-Ta\u2018l\u00eel ve Taabbud\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 dersi ger\u00e7ekle\u015fti. Bir medeniyet, varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve s\u00fcreklili\u011fini d\u00f6rt temel esasa bor\u00e7ludur: Mevcudiyet, me\u015fruiyet, makuliyet ve mevsukiyet. \u0130slami ilimlerin temel gayesi, \u00f6nce kendi mevcudiyetini ortaya koymak, ard\u0131ndan me\u015fruiyetini belirleyerek s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131 \u00e7izmektir. \u0130slami ilimler, bu s\u00fcreci y\u00f6netirken makuliyeti ihmal etmedi\u011fi gibi, … <\/p>\n