\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez\u2019in us\u00fbl ve metodoloji dersi kapsam\u0131nda \u201cZar\u00fbriyy\u00e2t, H\u00e2ciyat ve Tahs\u00eeniyy\u00e2t\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 dersi ger\u00e7ekle\u015fti.<\/p>\n\n\n\n
\u0130slami ilimlerde taksimler, indirgemek i\u00e7in de\u011fil bize bir \u015feyler anlatmas\u0131 i\u00e7indir. Ancak \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finde taksim meselesi zamanla indirgemeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, beraberinde taksimlerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lamaz ve ekleme yap\u0131lamaz anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n
C\u00fcveyni ilk defa k\u00fclli istikra y\u00f6ntemiyle be\u015fli bir tasnif yapm\u0131\u015ft\u0131r:
\u2022\u2060 \u2060Zar\u00fbriyy\u00e2t: Hem din hem de m\u00fckellef a\u00e7\u0131s\u0131ndan olmazsa olmaz hususlar\u0131 ihtiva eder. D\u00fcnyada salah, ahirette ise felaha ula\u015fman\u0131n gere\u011fidir. Olmad\u0131\u011f\u0131nda ise d\u00fcnya ve din fesada erer.
\u2022\u2060 \u2060El-h\u00e2ceyu\u2019l-\u00e2mme (H\u00e2ciyat): Yoklu\u011funda din ve d\u00fcnya tamamen fesada u\u011framamakla birlikte, i\u015flerin zorla\u015fmas\u0131, me\u015fakkat ve g\u00fc\u00e7l\u00fcklerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 s\u00f6z konusudur.
\u2022\u2060 \u2060El-m\u00fckerramat (Tahs\u00eeniyy\u00e2t): Daha \u00e7ok insan\u0131 onurland\u0131ran, insani de\u011ferleri ifade eden hususlar\u0131 ihtiva eder.
\u2022\u2060 \u2060El-Mendubat: Yap\u0131lmas\u0131 tavsiye edilen fiilleri ifade eder. Yoklu\u011funda din ve d\u00fcnya fesada u\u011framaz, ancak yerine getirilmesi ki\u015finin amelini ve takvas\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r, ahlaki olarak olgunla\u015ft\u0131r\u0131r.
\u2022\u2060 \u2060Akla irca edilmeyen hususlar: Ak\u0131lla b\u00fct\u00fcn boyutlar\u0131 idrak edilmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan hususlar\u0131 ifade eder. Bu tasnifi merkezinde mak\u00e2s\u0131du\u2019l-ibadat vard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu gibi tasnifler yap\u0131l\u0131rken iki hususa dikkate al\u0131n\u0131r: Birincisi \u015e\u00e2ri, \u015feriat\u0131, Kur\u2019an\u2019\u0131 ve S\u00fcnneti ele alarak de\u011ferlendirmek, ikincisi ise \u015feriat\u0131n muhatab\u0131 olan m\u00fckellefi esas alarak tasnif yapmak. Sadece \u015e\u00e2ri ve \u015feriat eksenli ya da sadece m\u00fckellef eksenli bir tasnif olmaz. Yap\u0131lan tasnif, her y\u00f6n\u00fc de ihtiva etmelidir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci tasnif, zar\u00fbriyy\u00e2t\u0131n nelerden olu\u015ftu\u011fu meselesidir. Zar\u00fbriyy\u00e2t, ilk as\u0131rlardan \u015e\u00e2t\u0131b\u00ee\u2019ye kadar be\u015f esas olarak ifade edilmi\u015ftir; sadece Kar\u00e2f\u00ee alt\u0131nc\u0131 bir hususu dile getirmi\u015ftir. Bunlar dini, can\u0131, akl\u0131, nesli ve mal\u0131 korumakt\u0131r. Kar\u00e2f\u00ee bunlara ilaveten \u0131rz\u0131n korunmas\u0131n\u0131 da getirmi\u015ftir. Buradaki \u201c\u0131rz\u201d kavram\u0131 T\u00fcrk\u00e7eye \u00e7o\u011fu zaman eksik aktar\u0131lmakta; yaln\u0131zca namus olarak daralt\u0131lmakta ve hatta kad\u0131nlara \u00f6zg\u00fc bir alan gibi anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Oysa \u0131rz, daha geni\u015f anlamda insan\u0131n onuru ve \u015ferefidir; haysiyetin korunmas\u0131n\u0131 ifade eder. Sonraki d\u00f6nemlerde \u0130bn \u00c2\u015f\u00fbr, Allal el-F\u00e2s\u00ee ve Re\u015fit R\u0131za gibi alimler de bu be\u015f zar\u00fbriyy\u00e2ta eklemeler yapm\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130slam \u00e2limleri, bulunduklar\u0131 \u015fartlara g\u00f6re kurucu \u00e2limler ve koruyucu \u00e2limler olarak ikiye ayr\u0131l\u0131rlar. Kurucu \u00e2limler d\u00f6neminde \u00f6n plana \u00e7\u0131kan kavram emniyettir; yani ak\u0131l, can ve mal emniyetini esas al\u0131rlar. Bu kavramlarla yaln\u0131zca koruma de\u011fil, g\u00fcven i\u00e7inde ya\u015fatma hedeflenir. Koruyucu \u00e2limlerin bulundu\u011fu d\u00f6nemde ise h\u0131fz kavram\u0131 esas al\u0131n\u0131r. Dinin, can\u0131n, akl\u0131n ve mal\u0131n tehdit alt\u0131nda oldu\u011fu bir zeminde \u00f6ncelik, bunlar\u0131 muhafaza etmektir. Her kurucu koruyucudur ama her koruyucu kurucu de\u011fildir. Kurucu \u00e2limler emniyeti sa\u011flamak i\u00e7in \u0130slam\u2019\u0131n hayata verdi\u011fi de\u011fer \u00fczerinde dururken, koruyucu \u00e2limler k\u0131sas \u00fczerinde dururlar. Kurucular nesil emniyetini sa\u011flamak i\u00e7in iffet ve hayay\u0131 topluma nas\u0131l h\u00e2kim k\u0131lacaklar\u0131 \u00fczerinde yo\u011funla\u015f\u0131rken, koruyucular hadler \u00fczerinde dururlar. Bu durum iki farkl\u0131 f\u0131k\u0131h anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 temsil eder. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda birinci bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 olan kurucu \u00e2lim anlay\u0131\u015f\u0131 ise bir t\u00fcrl\u00fc egemen olamamaktad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu tasnifteki s\u0131ralama da olduk\u00e7a \u00f6nemlidir ve her bir kavram\u0131n bu s\u0131ralama \u00fczerinden yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekmektedir; Tahs\u00eeniyy\u00e2t zar\u00fbriyy\u00e2ta takadd\u00fcm edemeyece\u011fi gibi, h\u00e2ciy\u00e2t da zar\u00fbriyy\u00e2t\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7emez. Gerekti\u011finde h\u00e2ciy\u00e2t i\u00e7in tahs\u00eeniyy\u00e2t, zar\u00fbriyy\u00e2t i\u00e7in ise h\u00e2ciy\u00e2t terk edilebilir. Bir m\u00fc\u00e7tehid i\u00e7tihatta bulunmak i\u00e7in bu taksimi bilmek zorundad\u0131r. Aksi taktirde deliller \u00e7at\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman hangisi hangisine tercih edece\u011fini bilemez. Dolay\u0131s\u0131yla bu kavramlar\u0131n tan\u0131mlar\u0131n\u0131 \u00e7ok iyi bilmek durumundad\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak, \u0130slami ilimlerdeki bu taksimler indirgemeci bir bak\u0131\u015fla anla\u015f\u0131lmamal\u0131, aksine m\u00fc\u00e7tehidin i\u00e7tihat s\u00fcrecinde delilleri tercih edebilmesi i\u00e7in birer yol g\u00f6sterici olarak kabul edilmelidir. \u015e\u00e2ri ve m\u00fckellef eksenli bu tasniflerin hiyerar\u015fik s\u0131ralamas\u0131 g\u00f6zetilerek, koruyucu \u00e2limlerin \u2018h\u0131fz\u2019 odakl\u0131 tutumu yerine kurucu \u00e2limlerin \u2018emniyet\u2019 merkezli bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 egemen k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r. Ancak bu sayede, taksimlerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lamaz oldu\u011fu y\u00f6n\u00fcndeki yerle\u015fik anlay\u0131\u015f a\u015f\u0131larak \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011findeki asli gayeye uygun hareket edilebilir.<\/p>\n\n\n\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
\u0130DE\u2019de bu hafta, Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez\u2019in us\u00fbl ve metodoloji dersi kapsam\u0131nda \u201cZar\u00fbriyy\u00e2t, H\u00e2ciyat ve Tahs\u00eeniyy\u00e2t\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 dersi ger\u00e7ekle\u015fti. \u0130slami ilimlerde taksimler, indirgemek i\u00e7in de\u011fil bize bir \u015feyler anlatmas\u0131 i\u00e7indir. Ancak \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcnce gelene\u011finde taksim meselesi zamanla indirgemeye d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm, beraberinde taksimlerin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131lamaz ve ekleme yap\u0131lamaz anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 getirmi\u015ftir. C\u00fcveyni ilk defa k\u00fclli istikra … <\/p>\n