Prof. Dr. Mehmet Emin \u00d6zaf\u015far hocam\u0131z \u201cTuran Diyar\u0131ndan Balkan Diyar\u0131na \u0130slam\u2019\u0131n Medeniyet Formu\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 konu\u015fmas\u0131na 15 Temmuz\u2019un T\u00fcrkiye\u2019nin yak\u0131n tarihinde b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 derin izlere dikkat \u00e7ekerek ba\u015flad\u0131. Bu hadiseyi yaln\u0131zca siyasi bir te\u015febb\u00fcs olarak de\u011fil; \u201cele ge\u00e7irilen maneviyat\u201d ve \u201crehin al\u0131nan maneviyat\u201d \u00fczerinden din\u00ee de\u011ferlerin nas\u0131l istismar edilebildi\u011fini g\u00f6steren ibretlik bir toplumsal k\u0131r\u0131lma olarak de\u011ferlendirdi. \u0130nsan\u0131, toplumu ve devleti y\u00f6nlendirmenin en hassas yollar\u0131ndan birinin maneviyat \u00fczerinden ger\u00e7ekle\u015ftirilen manip\u00fclasyonlar oldu\u011funu belirten hocam\u0131z, ak\u0131l, bilgi ve hikmet ekseninde geli\u015fmeyen din\u00ee anlay\u0131\u015flar\u0131n istismara a\u00e7\u0131k h\u00e2le gelebilece\u011fini vurgulad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Konferans\u0131n ana ekseninde hocam\u0131z, \u00c7in s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan T\u00fcrkistan, M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir, Horasan ve Anadolu \u00fczerinden Balkanlara uzanan hatt\u0131 \u201cKuzey \u0130slam D\u00fcnyas\u0131\u201d kavram\u0131yla ele ald\u0131. Bu co\u011frafyan\u0131n \u0130slam \u00f6ncesinden itibaren \u015fehirle\u015fme, mimari, askerlik, dil, alfabe, bilim ve devlet gelene\u011fi bak\u0131m\u0131ndan g\u00fc\u00e7l\u00fc bir birikime sahip oldu\u011funu; M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n burada bo\u015f bir alanla de\u011fil, k\u00f6kl\u00fc bir tarih ve hikmet miras\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 belirtti. \u0130slam\u2019\u0131n bu miras\u0131 ortadan kald\u0131rmak yerine kendi temel ilkeleri do\u011frultusunda yeniden yorumlad\u0131\u011f\u0131n\u0131; \u00f6zellikle T\u00e2hir\u00eeler, S\u00e2m\u00e2n\u00eeler ve Karahanl\u0131lar d\u00f6neminde T\u00fcrk, \u0130ran ve di\u011fer yerel unsurlar\u0131n tarih\u00ee tecr\u00fcbeleriyle \u0130slam\u2019\u0131n k\u00f6k de\u011ferlerini bulu\u015fturan yeni bir medeniyet terkibinin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7er\u00e7evede hocam\u0131z, \u201c\u0130slam\u2019\u0131n medeniyet formu\u201d kavram\u0131 \u00fczerinde durarak, \u0130slam\u2019\u0131n de\u011fi\u015fmez ilkeleri ile bunlar\u0131n tarih, insan ve co\u011frafyadaki be\u015fer\u00ee bi\u00e7imlerinin birbirinden ayr\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtti. Medeniyetin, ilah\u00ee olan\u0131n farkl\u0131 zaman ve mek\u00e2nlarda kurumlara, sanat anlay\u0131\u015flar\u0131na, d\u00fc\u015f\u00fcnce geleneklerine ve toplumsal yap\u0131lara d\u00f6n\u00fc\u015fmesiyle; bu nedenle ayn\u0131 inan\u00e7 k\u00f6klerinden beslenen toplumlar\u0131n farkl\u0131 medeniyet bi\u00e7imleri geli\u015ftirebildi\u011fini ifade etti. Hocam\u0131z ayr\u0131ca Turan diyar\u0131n\u0131n medeniyet karakterini belirleyen temel kavram\u0131n hikmet oldu\u011funu; hikmeti yaln\u0131zca tasavvuf\u00ee veya mistik bir kavram olarak de\u011fil, akl\u0131n, mant\u0131\u011f\u0131n, felsefenin, m\u00fcspet bilimlerin ve rivayet ilimlerinin sentezinden do\u011fan ku\u015fat\u0131c\u0131 bir kavray\u0131\u015f olarak tan\u0131mlad\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Konu\u015fman\u0131n \u00f6nemli vurgular\u0131ndan biri de medeniyetin \u00fczerinde y\u00fckseldi\u011fi temel unsurlar oldu. Hocam\u0131z; insan, zaman, mek\u00e2n, millet, tarih ve co\u011frafyay\u0131 medeniyetin \u201cgranit zemini\u201d olarak tan\u0131mlad\u0131. Devletin ise bu birikimin kurumsalla\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan temel yap\u0131 oldu\u011funu ifade ederek, medeniyetlerin ancak g\u00fc\u00e7l\u00fc kurumlar ve siyasal organizasyonlar i\u00e7erisinde s\u00fcreklilik kazanabildi\u011fini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n
Bu medeniyet tasavvurunun tarih boyunca nas\u0131l somutla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan hocam\u0131z, Turan diyar\u0131ndan Balkanlara uzanan ilm\u00ee ve k\u00fclt\u00fcrel hareketlili\u011fe de dikkat \u00e7ekti. Bu hareketlili\u011fin yaln\u0131zca insanlar\u0131n de\u011fil; metinlerin, ilimlerin ve d\u00fc\u015f\u00fcnce geleneklerinin dola\u015f\u0131m\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fti\u011fini belirtti. Turan diyar\u0131n\u0131n daha \u00e7ok kaynak ve ilim \u00fcreten, Balkanlar\u0131n ise insan yeti\u015ftiren bir karakter ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131; \u0130stanbul\u2019un ise bu iki damar\u0131n birle\u015fti\u011fi merkez h\u00e2line geldi\u011fini ifade etti. Edirne, \u00dcsk\u00fcp, Saraybosna ve Filibe medreselerinin Osmanl\u0131 ilmiye te\u015fkilat\u0131ndaki yerine dikkat \u00e7ekerek, bu \u015fehirlerin yeti\u015ftirdi\u011fi \u00e2limlerin Osmanl\u0131\u2019n\u0131n ilm\u00ee ve idar\u00ee yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fumunda \u00f6nemli roller \u00fcstlendiklerini dile getirdi.<\/p>\n\n\n\n
Konu\u015fmas\u0131n\u0131n ilerleyen b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde hocam\u0131z, modern d\u00f6nemde medeniyet, ulus devlet ve \u00fcmmet kavramlar\u0131 etraf\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen tart\u0131\u015fmalara da de\u011findi. Medeniyetin belirli bir plan do\u011frultusunda kurulabilecek statik bir yap\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; insanlar\u0131n inan\u00e7lar\u0131n\u0131 anlamalar\u0131, i\u00e7inde ya\u015fad\u0131klar\u0131 \u015fartlarla ili\u015fki kurmalar\u0131, \u00fcretmeleri ve farkl\u0131 toplumlarla etkile\u015fimleri sonucunda tarih i\u00e7erisinde tabi\u00ee olarak olu\u015ftu\u011funu ifade etti. Ayn\u0131 \u015fekilde ulus devletlerin tarihsel bir ger\u00e7eklik oldu\u011funu; ancak \u00fcmmet bilincinin bunlar\u0131n \u00fczerinde manevi bir aidiyet ve ortak de\u011fer zemini olu\u015fturdu\u011funu belirtti.<\/p>\n\n\n\n
Hocam\u0131z ayr\u0131ca yenilenme meselesi \u00fczerinde durarak, \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesinde yenili\u011fin yabanc\u0131 bir unsur olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, aksine tarih boyunca ilim ve hikmet gelene\u011finin s\u00fcrekli yeni \u015fartlara cevap \u00fcreterek geli\u015fti\u011fini ifade etti. Ge\u00e7mi\u015fi b\u00fct\u00fcn\u00fcyle reddeden yakla\u015f\u0131mlar\u0131n da, ge\u00e7mi\u015fi mutlakla\u015ft\u0131ran anlay\u0131\u015flar\u0131n da sa\u011fl\u0131kl\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131; esas olan\u0131n usul fikrini koruyarak gelenek ile yenili\u011fi birlikte de\u011ferlendirebilmek oldu\u011funu vurgulad\u0131. Bu ba\u011flamda farkl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncelerin kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131n\u0131n hakikati g\u00f6r\u00fcn\u00fcr k\u0131lan tabi\u00ee bir s\u00fcre\u00e7 oldu\u011funa dikkat \u00e7ekerek, ele\u015ftirel d\u00fc\u015f\u00fcncenin ve ilm\u00ee diyalo\u011fun \u00f6nemini hat\u0131rlatt\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Sonu\u00e7 olarak hocam\u0131z, Turan diyar\u0131ndan Balkanlara uzanan medeniyet tecr\u00fcbesinin hikmet, usul, ilim, \u00fcretim ve kurumsalla\u015fma ekseninde \u015fekillenen b\u00fcy\u00fck bir tarihsel birikimi temsil etti\u011fini ortaya koydu. Bu miras\u0131n gelece\u011fe ta\u015f\u0131nabilmesi i\u00e7in ge\u00e7mi\u015fi romantize etmekten ziyade onu do\u011fru anlaman\u0131n, farkl\u0131 bilgi gelenekleriyle ili\u015fki kurman\u0131n, yeni fikirlere a\u00e7\u0131k olman\u0131n ve hikmet merkezli bir ilim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 \u00e7a\u011f\u0131n \u015fartlar\u0131 i\u00e7erisinde yeniden in\u015fa etmenin gereklili\u011fini vurgulad\u0131. Konferans, M\u00e2ver\u00e2\u00fcnnehir\u2019in ilim ve hikmet miras\u0131n\u0131n bug\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyas\u0131nda yeniden d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesi gerekti\u011fine dair g\u00fc\u00e7l\u00fc bir perspektif sunarak tamamland\u0131.<\/p>\n\n\n\n