Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, bu haftaki derste Taha Abdurrahman\u2019\u0131n \u201cMevt\u00fc\u2019l-\u0130rade Fi\u2019l-\u00dcmmeti Ev Nakd\u00fc\u2019l-Misak\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesini ele ald\u0131. Bu metnin, Taha Abdurrahman\u2019\u0131n tefk\u00eer ve tefekk\u00fcr ayr\u0131m\u0131n\u0131n, \u00e7a\u011fda\u015f bir mesele olan \u00fcmmetin izzet ve zillet h\u00e2li \u00fczerinden nas\u0131l tezah\u00fcr etti\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funa dikkat \u00e7ekti.<\/p>\n\n\n\n
\u201cZillet, insan iradesine isabet eden b\u00fcy\u00fck bir afettir. Zelil, iradesi at\u0131l kalan, iradesi \u00f6len kimsedir. Ba\u015fka bir ifadeyle zillet, irade \u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u0130rade ise insan\u0131n misak kudretidir; misak verme ve misak alma kudretidir. \u0130nsan, kendisiyle ve ba\u015fkas\u0131yla misak yapmaya kadir olmad\u0131k\u00e7a iradesi tahakkuk etmez.\u201d<\/p>\n\n\n\n
\u00dcmmetin \u0130radesinin \u00d6l\u00fcm\u00fc ve Misak\u0131 Bozmak<\/p>\n\n\n\n
Taha Abdurrahman\u2019a g\u00f6re bu asr\u0131n temel endi\u015fesi, \u00fcmmetin ba\u015f\u0131na gelen musibetlerin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc de\u011fil; \u00fcmmetin bu h\u00e2le ra\u011fmen g\u00f6rev ve sorumluluklar\u0131n\u0131 yerine getirmemesi olmal\u0131d\u0131r. As\u0131l soru, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n neden geriledi\u011fi de\u011fil; neden zillette kalmaya devam ettikleridir. L\u00fcbnanl\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr \u015eekib Arslan\u2019\u0131n me\u015fhur makalesinde ifade etti\u011fi \u201cNeden M\u00fcsl\u00fcmanlar gerilerken ba\u015fkalar\u0131 ilerledi?\u201d sorusu, bu ba\u011flamda her m\u00fcminin ve m\u00fctefekkirin yeniden d\u00fc\u015f\u00fcnmesi gereken bir sorudur. 21. asr\u0131n m\u00fcfekkirleri meseleyi daha \u00e7ok epistemik bir problem olarak ele alm\u0131\u015f, \u00fcmmetin akl\u0131 ve bilgi \u00fcretememe meselesi \u00fczerinde durmu\u015flard\u0131r. Ancak Taha Abdurrahman, \u00e7a\u011f\u0131m\u0131z\u0131n as\u0131l probleminin ahlaki bir problem oldu\u011funu, bunun da \u00fcmmetin irade ve amel problemi oldu\u011funu ifade etmektedir. Ak\u0131l olmadan irade, ilim olmadan amel olmaz. Dolay\u0131s\u0131yla irade ve amel problemi, \u00f6nceki as\u0131rlarda ya\u015fanan ak\u0131l ve ilim probleminden daha a\u011f\u0131r bir mahiyet kazanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130zzet ile zillet aras\u0131nda bir orta h\u00e2l yoktur. \u0130zzet ilerlemeyle, zillet ise gerilemeyle birlikte ortaya \u00e7\u0131kar. Bug\u00fcn \u00fcmmetin zillet h\u00e2li, a\u00e7\u0131k tezah\u00fcrleriyle ortadad\u0131r. D\u00fc\u015fmanlara biat edilmesi, onlara itaat ve hizmet sunulmas\u0131, hatta cizye \u00f6denmesi, zilletin a\u00e7\u0131k g\u00f6stergeleridir. Zilletin varl\u0131\u011f\u0131 apa\u00e7\u0131k olmakla birlikte, zilletin sebepleri konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler ileri s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kimi bunu siyasi \u00e7eki\u015fmelere, kimi k\u00fclt\u00fcrel donuklu\u011fa, kimi de tarihsel \u015fartlara ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Oysa Taha Abdurrahman, \u00fcmmetin bug\u00fcnk\u00fc h\u00e2lini en do\u011fru bi\u00e7imde a\u00e7\u0131klayan sebebin ahlaki ve medeni bir sebep oldu\u011funu ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
Zilletten \u00e7\u0131k\u0131\u015f i\u00e7in sunulan geleneksel \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri -dine d\u00f6nmek, kitap ve s\u00fcnnete sar\u0131lmak, selefe tabi olmak- muhteva bak\u0131m\u0131ndan do\u011fru olsa da bu \u00e7a\u011fda etkili olmaktan uzakt\u0131r. Al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f s\u00f6ylemler kalplerde etki uyand\u0131rmamakta, hatta bazen \u00f6fkeye yol a\u00e7maktad\u0131r. Bu nedenle mesele, y\u00fczeysel \u00e7a\u011fr\u0131larla de\u011fil, k\u00f6kl\u00fc bir ahlaki tahlille ele al\u0131nmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada \u00f6nce zilletin ve ard\u0131ndan iradenin tan\u0131m\u0131 yap\u0131lmal\u0131d\u0131r. Zillet, insan iradesine isabet eden b\u00fcy\u00fck bir afettir. Zelil, iradesi at\u0131l kalan, iradesi \u00f6len kimsedir. Ba\u015fka bir ifadeyle zillet, irade \u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. \u0130rade ise insan\u0131n misak kudretidir; misak verme ve misak alma kudretidir. \u0130nsan, kendisiyle ve ba\u015fkas\u0131yla misak yapmaya kadir olmad\u0131k\u00e7a iradesi tahakkuk etmez.<\/p>\n\n\n\n
\u0130slam \u00fcmmeti a\u00e7\u0131s\u0131ndan misakla\u015fman\u0131n iki temel \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r. Birincisi, misak s\u0131radan bir tasarruf de\u011fildir, insan\u0131n kimli\u011fini belirleyen bir muameledir. \u0130rade kayb\u0131, kimlik kayb\u0131n\u0131 da beraberinde getirir. \u0130kincisi ise bu misak, modern anlamda bir toplumsal s\u00f6zle\u015fme de\u011fildir; Allah\u2019\u0131n \u015fehadetinden ayr\u0131lmayan metafizik bir muahededir. \u0130rade, Allah\u2019\u0131 \u015fahit k\u0131larak yap\u0131lan ahitle\u015fme kudretidir. Nik\u00e2h bunun en a\u00e7\u0131k \u00f6rne\u011fidir: Allah\u2019\u0131 \u015fahit k\u0131larak yap\u0131lan nik\u00e2h ibadet olurken, Allah\u2019\u0131 \u015fahit k\u0131lmadan kurulan ili\u015fki zina olur.<\/p>\n\n\n\n
Bu tan\u0131mdan hareketle zillet, misakla\u015fma kudretinin ortadan kalkmas\u0131d\u0131r. Kendisiyle ve ba\u015fkas\u0131yla misak yapamayan kimse, Rabbiyle misak yapma konusunda daha da acizdir. Allah ile misakla\u015famamak ise iki \u015fekilde tezah\u00fcr eder:
Birincisi, Allah\u2019la yap\u0131lan ahde d\u00e2hil olma kudretinin kaybedilmesidir. \u00dcmmet, Rabbiyle s\u00f6zle\u015fme yapacak g\u00fcc\u00fc yitirdi\u011finde, \u00e7a\u011f\u0131n sorumluluklar\u0131n\u0131 ve kimli\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirecek kuvveti kaybetti\u011finde zillete d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.
\u0130kincisi ise bu acizli\u011fin, ahdi bozmak \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fmesidir. \u0130lahi misak\u0131 bozan kimseye zillet ve meskenet ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak ula\u015f\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc Rabbiyle olan ba\u011f\u0131n\u0131 koparm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z, bu haftaki derste Taha Abdurrahman\u2019\u0131n \u201cMevt\u00fc\u2019l-\u0130rade Fi\u2019l-\u00dcmmeti Ev Nakd\u00fc\u2019l-Misak\u201d ba\u015fl\u0131kl\u0131 makalesini ele ald\u0131. Bu metnin, Taha Abdurrahman\u2019\u0131n tefk\u00eer ve tefekk\u00fcr ayr\u0131m\u0131n\u0131n, \u00e7a\u011fda\u015f bir mesele olan \u00fcmmetin izzet ve zillet h\u00e2li \u00fczerinden nas\u0131l tezah\u00fcr etti\u011fini g\u00f6stermesi bak\u0131m\u0131ndan \u00f6nemli oldu\u011funa dikkat \u00e7ekti. \u201cZillet, insan iradesine isabet eden b\u00fcy\u00fck bir afettir. Zelil, iradesi … <\/p>\n