Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z bu haftaki dersinde, Taha Abdurrahman\u2019\u0131n \u0130timaniye felsefesinin ve bu felsefesinin hem sek\u00fcler ahlak felsefesinden hem de irfani ahlak anlay\u0131\u015f\u0131ndan hangi y\u00f6nleriyle ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele ald\u0131.<\/p>\n\n\n\n
\u0130timaniye felsefesi temelde bir ahlak felsefesidir. Ancak bu ahlak felsefesi ne sek\u00fcler ahlak felsefesiyle ne de irfani ahlak felsefesiyle ayn\u0131 zeminde yer al\u0131r. Sek\u00fcler ahlak felsefesinden ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n sebebi, bu iki yakla\u015f\u0131m\u0131n dayand\u0131\u011f\u0131 \u00f6nc\u00fcllerin birbirine z\u0131t olmas\u0131d\u0131r. Sek\u00fcler ahlak felsefesinin temel \u00f6nc\u00fcl\u00fc \u201ciman olmadan da ahlak olabilir\u201d d\u00fc\u015f\u00fcncesidir. \u0130timaniye felsefesinde ise ahlak imanla kaimdir; iman olmadan ahlak\u0131n var olamayaca\u011f\u0131 kabul edilir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130timaniye felsefesi, irfani ahlak anlay\u0131\u015f\u0131yla da ayn\u0131 temele dayanmaz. \u0130rfani ahlak felsefesinde Allah\u2019\u0131 s\u0131fatlar\u0131 ve fiilleriyle tan\u0131man\u0131n akli istidlal yoluyla de\u011fil, i\u00e7e do\u011fma ve i\u015frak yoluyla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kabul edilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k itimani ahlak felsefesinin temel \u00f6nc\u00fcl\u00fc, Allah\u2019\u0131 s\u0131fatlar\u0131 ve fiilleriyle tan\u0131man\u0131n akli istidlal yoluyla m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fudur. M\u00fcka\u015fefe ve ilham yoluyla bir idrak imk\u00e2n\u0131 bulunsa bile, Allah\u2019\u0131 tan\u0131man\u0131n as\u0131l yolu akli istidlaldir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130timaniye felsefesi her ne kadar akli istidlale dayansa da kendine \u00f6zg\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imi ortaya koyar. Bu d\u00fc\u015f\u00fcnce bi\u00e7imi ne sek\u00fcler d\u00fc\u015f\u00fcncenin ne de irfani i\u015frak\u0131n ayn\u0131s\u0131d\u0131r. Taha Abdurrahman bu d\u00fc\u015f\u00fcnme bi\u00e7imini tefekk\u00fcr kavram\u0131yla ifade eder.<\/p>\n\n\n\n
\u0130timani tefekk\u00fcr, sek\u00fcler d\u00fc\u015f\u00fcnceden iman meselesinde ayr\u0131l\u0131r. Her ne kadar akli istidlal y\u00f6nteminde sek\u00fcler d\u00fc\u015f\u00fcnceyle m\u00fc\u015fterek bir y\u00f6n bulunsa da iman meselesinde ondan ayr\u0131l\u0131r. \u0130rfani i\u015frakla ise iman ve teslimiyet bak\u0131m\u0131ndan bir yak\u0131nl\u0131k bulunsa da akli istidlal meselesinde ondan ayr\u0131l\u0131r. B\u00f6ylece itimani tefekk\u00fcr, hem istidlali hem de iman\u0131 bir arada tutan kendine \u00f6zg\u00fc bir d\u00fc\u015f\u00fcnce yolu ortaya koyar.<\/p>\n\n\n\n
Bu sebeple itimaniye felsefesi, tefekk\u00fcr\u00fc ihtiva etmesi bak\u0131m\u0131ndan daha \u00f6nce g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir ahlak felsefesi olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Hem sek\u00fcler ahlak felsefesinden hem de irfani ahlak felsefesinden ayr\u0131lan; istidlal ile iman\u0131 birlikte temellendiren bir ahlak d\u00fc\u015f\u00fcncesidir.<\/p>\n\n\n\n
Dersin devam\u0131nda, itimani d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re vaz\u2018\u00ee yani pozitif ilimlerin konumu da ele al\u0131nd\u0131. \u0130timani d\u00fc\u015f\u00fcnce, vaz\u2018\u00ee ilimlerin de\u011ferini d\u00fc\u015f\u00fcrmez; bir ilim olarak de\u011ferini ink\u00e2r etmez. Ancak bu ilimlere atfedilen mutlak g\u00fcveni ve onlar\u0131n otoritesini g\u00fc\u00e7lendirmek i\u00e7in ortaya konulan mevsukiyet anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131 tart\u0131\u015f\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130timani d\u00fc\u015f\u00fcnceye g\u00f6re as\u0131l problem, vaz\u2018\u00ee ilmin ideolojiye d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. Pozitif bilimler ideolojik bir mahiyet kazand\u0131\u011f\u0131nda itimani d\u00fc\u015f\u00fcnce ile aralar\u0131nda bir gerilim ortaya \u00e7\u0131kar. Bu gerilimin \u00f6zellikle iki y\u00f6n\u00fc dikkat \u00e7ekicidir.<\/p>\n\n\n\n
Birincisi, pozitif bilimlerin kulland\u0131\u011f\u0131 ak\u0131l ile ideolojik pozitivizmin kulland\u0131\u011f\u0131 ak\u0131l ayn\u0131 de\u011fildir. Pozitif bilimlerin akl\u0131, eylemleri ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ba\u015fvurulan ara\u00e7sal bir ak\u0131ld\u0131r; yani en sa\u011flam vesileyi bulmaya y\u00f6neliktir. Ancak ideolojik pozitivizm bu ara\u00e7sal akl\u0131 insan\u0131n ula\u015fabilece\u011fi en y\u00fcksek ak\u0131l seviyesine y\u00fckseltir. \u0130timaniye d\u00fc\u015f\u00fcncesi ise ara\u00e7sal akl\u0131 en y\u00fcksek ak\u0131l olarak g\u00f6rmez.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kinci olarak ideolojik pozitivizm, maddeyi ve e\u015fyay\u0131 de\u011ferlendiren ak\u0131lla de\u011ferler alan\u0131na h\u00fckmetmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Oysa de\u011ferler alan\u0131 ancak kendisine uygun bir ak\u0131lla ele al\u0131nabilir. De\u011ferler hakk\u0131nda h\u00fck\u00fcm verebilmek i\u00e7in pozitif bilimlerin ara\u00e7sal akl\u0131ndan daha ku\u015fat\u0131c\u0131 bir akla ihtiya\u00e7 vard\u0131r. \u0130timani d\u00fc\u015f\u00fcnce, de\u011ferleri, ahlak\u0131 ve metafizi\u011fi de\u011fersel ak\u0131l ile ele al\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu nedenle ideolojik pozitivizm ara\u00e7sal ak\u0131lla de\u011ferler alan\u0131na h\u00fckmetti\u011finde bir \u00e7eli\u015fkiye d\u00fc\u015fer. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k itimani d\u00fc\u015f\u00fcnce ile vaz\u2018\u00ee ilimler aras\u0131nda mutlak bir \u00e7at\u0131\u015fma yoktur. Pozitif bilimler ara\u00e7sal ak\u0131l \u00e7er\u00e7evesinde kald\u0131\u011f\u0131 ve ideolojiye d\u00f6n\u00fc\u015fmedi\u011fi s\u00fcrece itimani d\u00fc\u015f\u00fcnce ile uyum i\u00e7inde olabilir.<\/p>\n\n\n\n
Bu sebeple ayn\u0131 m\u00fcessesede hem vaz\u2018\u00ee ilimler hem de itimani d\u00fc\u015f\u00fcnce birlikte yer alabilir. \u0130timani d\u00fc\u015f\u00fcnce vaz\u2018\u00ee ilimlerin basiretini art\u0131r\u0131rken, vaz\u2018\u00ee ilimler de itimani d\u00fc\u015f\u00fcncenin as\u0131llar\u0131n\u0131 g\u00fc\u00e7lendirebilir. B\u00f6yle bir birliktelik daha \u00f6nce kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lmam\u0131\u015f hakikatlere ula\u015fmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar ve bilginin yeni ufuklar\u0131n\u0131 a\u00e7ar.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u015fekilde vaz\u2018\u00ee ilimler ile itimani d\u00fc\u015f\u00fcncenin ayn\u0131 mek\u00e2nda bulunmas\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yararlanmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar ve daha b\u00fct\u00fcnc\u00fcl bir bilim anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na zemin haz\u0131rlar.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z bu haftaki dersinde, Taha Abdurrahman\u2019\u0131n \u0130timaniye felsefesinin ve bu felsefesinin hem sek\u00fcler ahlak felsefesinden hem de irfani ahlak anlay\u0131\u015f\u0131ndan hangi y\u00f6nleriyle ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ele ald\u0131. \u0130timaniye felsefesi temelde bir ahlak felsefesidir. Ancak bu ahlak felsefesi ne sek\u00fcler ahlak felsefesiyle ne de irfani ahlak felsefesiyle ayn\u0131 zeminde yer al\u0131r. Sek\u00fcler ahlak felsefesinden … <\/p>\n