Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z bu haftaki derste, Taha Abdurrahman\u2019\u0131n D\u00een\u00fc\u2019l-Hay\u00e2 adl\u0131 eserinden hareketle tasavvuf tecr\u00fcbesinin insan\u0131n yaln\u0131zca Allah ile de\u011fil, kendi nefsiyle kurdu\u011fu ili\u015fkiyi de nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ele ald\u0131. Ayr\u0131ca, marifetullah, nefis tezkiyesi ve tashih-i amel ekseninde bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ahlak\u0131n mahiyeti ve ahlaki de\u011ferlerin kayna\u011f\u0131yla olan ba\u011f\u0131 \u00fczerinde durdu.<\/p>\n\n\n\n
\u201c\u0130nsan\u0131n kendi nefsiyle kurdu\u011fu ili\u015fki, do\u011frudan do\u011fruya Rabbiyle kurdu\u011fu ili\u015fkinin bir tezah\u00fcr\u00fcd\u00fcr.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Taha Abdurrahman\u2019\u0131n tasavvuf tecr\u00fcbesi, marifetullah, nefis tezkiyesi ve tashih-i amel olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 temel hakikat etraf\u0131nda \u015fekillenir. Bu \u00fc\u00e7 alan, insan\u0131n Rabbiyle oldu\u011fu kadar kendi nefsiyle kurdu\u011fu ili\u015fkiyi de ba\u015fka bir mertebeye ta\u015f\u0131r. \u0130nsan\u0131n nefsiyle kurdu\u011fu ili\u015fki, bildiklerine ba\u011flanmak ve bilmediklerini ara\u015ft\u0131rmak zeminine dayan\u0131rken ayn\u0131 zamanda amellerin Allah\u2019a arz edilece\u011fi g\u00fcn\u00fcn kayg\u0131s\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r. Ancak bu terbiye ile birlikte kalbin istikameti de\u011fi\u015fir; kalbin g\u00fc\u00e7lendirilmesi ve sab\u0131rla terbiye edilmesiyle h\u00e2ller bir mertebeden daha \u00fcst\u00fcn bir mertebeye do\u011fru ilerler.<\/p>\n\n\n\n
Bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn en belirgin tezah\u00fcrlerinden biri, ahlaki de\u011ferlere g\u00f6sterilen \u00f6zel ihtimamd\u0131r. Ahlaka y\u00f6nelik ilgi daha \u00f6nce de mevcut olmakla birlikte, ruh\u00ee tecr\u00fcbe ile birle\u015fti\u011finde ba\u015fka bir boyut kazan\u0131r. M\u00fcrebbi ile kurulan ili\u015fki ve onun \u015fahsiyetinde m\u00fc\u015fahede edilen hasletler, insan\u0131 hayrete d\u00fc\u015f\u00fcren bir ahlaki \u00f6rneklik ortaya koyar. Talebelerin birbirleriyle olan ili\u015fkilerinde g\u00f6r\u00fclen fedak\u00e2rl\u0131k, nefsi geri plana itme ve ba\u015fkas\u0131na hizmet etme hali, bu terbiyenin canl\u0131 tezah\u00fcrleri olarak belirir. Bu beraberlik, zikirle devam eden bir s\u00fcre\u00e7 i\u00e7inde insan\u0131n kendi nefsindeki de\u011fi\u015fimi bizzat m\u00fc\u015fahede etmesine imk\u00e2n verir.<\/p>\n\n\n\n
Bu noktada a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya \u00e7\u0131kar ki, terbiyenin gayesi yaln\u0131zca k\u00f6t\u00fc huylar\u0131 de\u011fi\u015ftirmek veya ahlaki hastal\u0131klar\u0131 tedavi etmek de\u011fildir. As\u0131l gaye, insanda bir \u201cahlaki meleke\u201d in\u015fa etmektir. Nas\u0131l ki akl\u00ee bir meleke varsa, ayn\u0131 \u015fekilde ahlaki bir melekenin de in\u015fas\u0131 s\u00f6z konusudur. Bu meleke, insan\u0131n de\u011fi\u015fen \u015fartlar kar\u015f\u0131s\u0131nda ahlak\u0131 yeniden \u00fcretebilme kudretini kazanmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. B\u00f6ylece insan, \u00e7a\u011f\u0131n k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerini defedebilecek bir ahlaki istikamete sahip olur; her durumda d\u0131\u015far\u0131dan bir y\u00f6nlendirmeye ihtiya\u00e7 duymadan do\u011fruyu bulabilecek bir ba\u011f\u0131\u015f\u0131kl\u0131k kazan\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu tecr\u00fcbenin ula\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 yak\u00een \u015fudur ki; insan\u0131n kemali kazand\u0131klar\u0131nda ya da bildiklerinde de\u011fil bilakis ahlak\u0131ndad\u0131r. Bu yak\u00een \u00fczerine ahlak\u0131n \u00fc\u00e7 temel esas\u0131 ortaya \u00e7\u0131kar:<\/p>\n\n\n\n
Birincisi, insan\u0131n mahiyeti ahlak ile belirlenir. Bu mahiyet sabit bir yap\u0131 de\u011fildir; ahlaka g\u00f6re geni\u015fler veya daral\u0131r. Ahlak artt\u0131k\u00e7a insan\u0131n mahiyeti geni\u015fler, azald\u0131k\u00e7a daral\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kincisi, ahlak yaln\u0131zca belirli vas\u0131flardan veya s\u0131n\u0131rl\u0131 fiillerden ibaret de\u011fildir. \u0130nsan\u0131n b\u00fct\u00fcn fiilleri \u2014k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc, gizlisi a\u015fik\u00e2r\u0131\u2014 ahlak\u0131n kapsam\u0131 i\u00e7indedir.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u0130slam \u015feriat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmleri ahlak \u00fczerine bina edilmi\u015ftir. Herhangi bir h\u00fckm\u00fcn yaln\u0131zca zahirine ba\u011fl\u0131 kal\u0131p onun dayand\u0131\u011f\u0131 ahlaki de\u011feri d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rakmak, o h\u00fckm\u00fcn maksad\u0131n\u0131 ihlal etmek anlam\u0131na gelir.<\/p>\n\n\n\n
Bu \u00e7er\u00e7evede ahlaki de\u011ferlerin kayna\u011f\u0131 meselesi de a\u00e7\u0131kl\u0131k kazan\u0131r. Ahlaki de\u011ferler, Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2 ile do\u011frudan ili\u015fkilidir. Zikir ve tefekk\u00fcr ile bu isimlerin kemal\u00e2t\u0131 \u00fczerinde durulduk\u00e7a, ahlak\u0131n kayna\u011f\u0131n\u0131n ilahi isimler oldu\u011fu a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131kar. Bu, dolayl\u0131 bir akl\u00ee istidlal de\u011fil, do\u011frudan bir basiret meselesidir. Zira Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2, ilahi kemalin en m\u00fckemmel tezah\u00fcrlerini ifade eder; ahlaki de\u011ferler de bu kemal\u00e2t\u0131n ba\u015fka bir ifadesidir.<\/p>\n\n\n\n
Bu idrak be\u015f temel sonucu beraberinde getirir:<\/p>\n\n\n\n
Birincisi, insan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ikram\u0131, g\u00fczel ahlak ile donanma kudretidir. Tezkiye ancak bu yolla ger\u00e7ekle\u015fir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130kincisi, ahlaki de\u011ferler do\u011frudan Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019dan al\u0131n\u0131r. Bu sebeple de\u011ferler, ilahi kemalin bir yans\u0131mas\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc, insan\u0131n y\u00fcklendi\u011fi emanet, ahlaki de\u011ferlerle ilgilidir. \u0130nsan, yery\u00fcz\u00fcnde bu de\u011ferleri ikame etmekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n
D\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc, \u015feriat\u0131n b\u00fct\u00fcn h\u00fck\u00fcmleri bu de\u011ferleri ta\u015f\u0131yan yap\u0131lard\u0131r. Hi\u00e7bir \u015fer\u2019i h\u00fck\u00fcm yoktur ki alt\u0131nda bir ahlaki de\u011fer bulunmas\u0131n. Bu sebeple \u015fer\u2019i h\u00fck\u00fcmler, Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2\u2019n\u0131n birer tecellisi olarak anla\u015f\u0131l\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Be\u015fincisi, insan\u0131n e\u015fya ile kurdu\u011fu ili\u015fki m\u00fclkiyet temelli de\u011fil, emanet temellidir. \u0130nsan hi\u00e7bir \u015feyi kendisine nispet etmez; her \u015feyi as\u0131l sahibine nispet eder. \u00c7\u00fcnk\u00fc e\u015fya ya do\u011frudan bir de\u011ferdir ya da bir de\u011ferle ayakta durmaktad\u0131r. Her iki durumda da Esm\u00e2-i H\u00fcsn\u00e2 ile irtibatl\u0131d\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
B\u00f6ylece tasavvuf tecr\u00fcbesi, insan\u0131n hem nefsiyle hem de varl\u0131kla kurdu\u011fu ili\u015fkiyi yeniden kurar. Bu yeniden kurulu\u015fun merkezinde ise ahlak yer al\u0131r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Prof. Dr. Mehmet G\u00f6rmez hocam\u0131z bu haftaki derste, Taha Abdurrahman\u2019\u0131n D\u00een\u00fc\u2019l-Hay\u00e2 adl\u0131 eserinden hareketle tasavvuf tecr\u00fcbesinin insan\u0131n yaln\u0131zca Allah ile de\u011fil, kendi nefsiyle kurdu\u011fu ili\u015fkiyi de nas\u0131l d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ele ald\u0131. Ayr\u0131ca, marifetullah, nefis tezkiyesi ve tashih-i amel ekseninde bu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn ahlak\u0131n mahiyeti ve ahlaki de\u011ferlerin kayna\u011f\u0131yla olan ba\u011f\u0131 \u00fczerinde durdu. \u201c\u0130nsan\u0131n kendi nefsiyle kurdu\u011fu ili\u015fki, … <\/p>\n