TİBU Yaz Okulu kapsamında, Hümeyra Görmez Temren moderatörlüğünde Mustafa Kutlu ile edebiyat, modernleşme, şehirleşme, sanat ve düşünce dünyamız üzerine bir söyleşi gerçekleştirildi.
Söyleşinin girişinde Hümeyra Görmez Temren, Mustafa Kutlu’nun bir hikaye yazmaktan öte Türkiye’nin son yarım asırlık değişimini, modern insanın yalnızlığını, Anadolu irfanını ve insanın iç dünyasında meydana gelen kırılmaları kendine mahsus bir üslupla kayıt altına alan büyük bir edebiyat hafızası olduğuna dikkat çekti.
Kutlu’nun eserlerinde kasabanın, yolun, istasyonun, kahvenin, yolcunun ve “küçük insan”ın merkeze taşındığını; Dergâh çevresi ve Nurettin Topçu’nun düşünce dünyasının da onun fikrî ve edebî yönünü beslediğini ifade etti.
Söyleşide, modern insanın en çok neyi yitirdiği, “küçük insan”ın neden hikâyelerin merkezinde yer aldığı, yolculuk fikrinin hangi anlam dünyasına işaret ettiği, sanatın hakikatle kurduğu ilişki ve dijital çağın insan ruhunda meydana getirdiği kırılmalar üzerine sorular soruldu. Mustafa Kutlu ise bu sorulara cevaben şu hususları ifade etti:
Modernleşmenin insana kaybettirdiği en önemli şeylerden biri, insanların birbirleriyle ünsiyet kurmalarına imkân veren müşterek yaşam alanlarıdır. Kahvehaneler, mahalleler, bahçeler ve sokaklar; insanların birbirini tanıdığı, sohbet ettiği ve hayatı birlikte yaşadığı mekânlardı. Modern insan ise giderek ekranlara, telefonlara ve dijital yalnızlığa mahkûm hale gelmektedir.
İnsan yalnızca toplumsal bir varlık değildir; aynı zamanda kendisine ait bir tefekkür alanına da ihtiyaç duyar. Modern çağda insan hem müşterek yaşam alanlarını hem de fikrî mahremiyetini kaybetmektedir. İnsan artık ne hakiki anlamda sosyalleşebilmekte ne de kendi içine çekilip derinleşebilmektedir.
Ayrıca, eserlerinde sıradan, gösterişsiz, gündelik hayatın içerisinde yaşayan insanı ifade eden “Küçük insan” kavramı üzerinden modernleşmeyle birlikte toplumun her alanında görünür hale gelen sınıfsal ayrışmalar üzerinde duruldu. Buna göre geleneksel toplum yapısında gündelik hayat daha sade, daha yakın ve daha eşitlikçi bir zeminde şekillenirken; modern şehir hayatı insanı tabiattan, sadelikten ve sahici ilişkilerden uzaklaştırmaktadır.
Sürekli yenilenme ve tüketim üzerine kurulu modern hayat düzeni insanı doyumsuzluğa, yabancılaşmaya ve ruhsal parçalanmaya sürüklemektedir. Bu sebeple hikâyelerde sıradan insanın dünyasına yönelmek, modern dünyanın karmaşası içerisinde kaybolan insanı yeniden merkeze almak anlamı taşımaktadır.
Anadolu’nun yalnızca coğrafi bir alan değil; aynı zamanda irfan üreten büyük bir medeniyet havzası olduğu ifade edildi. Çocukluğun tabiat içerisinde geçmesi, dağlarla, kırlarla ve uzun yürüyüşlerle kurulan ilişki; insanın dilini, gözlemini ve ruh dünyasını şekillendiren en önemli unsurlar arasında yer almaktadır.
Dergâh Yayınları ve Hareket Dergisi çevrelerinin düşünce dünyamız üzerindeki etkisine temas edilerek, özellikle Nurettin Topçu’nun haksızlık karşısındaki ahlaki tavrı, yalnızlığı ve direniş fikrinin önemli bir duruş örneği olduğu belirtildi. “İsyan Ahlâkı” eserinin ise insanı sorumluluk almaya çağıran güçlü bir metin olduğu vurgulandı.
“Ya tahammül ya sefer” sözü üzerinden insan hayatındaki en temel arayışlardan birinin yolculuk olduğu ifade edildi. Ancak asıl yolculuk, insanın kendi içine yaptığı yolculuktur. Hikmet, ilim ve irfan arayışı da ancak bu içsel sefer ile mümkündür.
Sanatın doğrudan hakikatin yerine geçmediği; fakat insanı hakikate yönelten önemli bir imkân olduğu üzerinde duruldu. Kâinattaki ilahî düzen, ölçü ve ahenk kavranabildiği ölçüde sanat da gerçek anlamına ulaşır. Hakikatin nihai dayanağı ise dindir.
Dijital çağın insanı daha büyük bir yalnızlığa ve yönlendirilmeye açık hale getirdiği; yapay zekâ ve dijital kültürün insanın gerçekle kurduğu ilişkiyi giderek karmaşıklaştırdığı ifade edildi. Teknolojinin sınırsız biçimde büyümesi karşısında insanın tabii sınırlarını, kanaat duygusunu ve fıtratını muhafaza etmesinin hayati olduğu vurgulandı.
Söyleşinin hitamında günümüz savaşları, zulümleri ve soykırımları karşısında sanatçının ve yazarın sessiz kalmaması gerektiği ifade edildi. Mehmet Âkif Ersoy’un Çanakkale şiirlerinde olduğu gibi çağın acılarını dile getiren güçlü eserlerin ortaya konulmasının, fikrî ve ahlâkî direnişin en önemli yollarından biri olduğu vurgulandı.
