TİBU Yaz Okulu kapsamında Prof. Dr. Alparslan Açıkgenç, bilim, medeniyet ve bilgi geleneği üzerine bir seminer gerçekleştirdi.
Bilim, yalnızca deneysel ve matematiksel yöntemlerden ibaret değildir. Aynı şekilde yöntemlerin bütünüyle reddedildiği başıboş bir alan da değildir. Her ilim alanının aklî delillerle temellendirilen kendine mahsus bir yöntemi vardır ve bilim, yerleşik bir geleneğin içerisinde gelişir.
İnsan dünyaya hiçbir zaman tamamen nötr bir yerden bakmaz. Her düşünce biçiminin arkasında bir dünya görüşü, bir zihinsel çerçeve ve bir kavram haritası vardır. Bilim insanının kullandığı bu zihinsel altyapı “bilimsel kavramlar yumağı”nı oluşturur. Eğitim sistemleri de bu zihinsel çerçeveyi nesilden nesile aktararak uzmanlaşmayı mümkün hâle getirir.
İslam medeniyetinde bilimsel süreç, Batı’daki gibi felsefe merkezli değil; vahiy ve sünnet ekseninde gelişmiştir. Bu sebeple İslam düşüncesinde ilk kurucu disiplin fıkıhtır. Tefsir, hadis, kelam, cebir ve astronomi gibi alanlar da zamanla bu ihtiyaçlardan doğmuştur. Miras meseleleri cebiri, namaz vakitleri ve kıble hesapları astronomiyi geliştirmiş; kelam tartışmaları ise fizik ve varlık meselelerine açılan yeni düşünce alanları oluşturmuştur.
İnsanlık tarihinde birbirinden bağımsız gelişmiş üç büyük bilim geleneği vardır: Eski Yunan, İslam ve Batı bilim gelenekleri.Modern Batı bilimi de büyük ölçüde İslam bilim geleneğinden beslenmiş; ancak daha sonra mekanik evren anlayışıyla birlikte metafizikten ve teolojik zeminden koparak seküler bir istikamete yönelmiştir.
Her bilim geleneği kendi içerisinde bir varlık, bilgi, yöntem ve ahlak anlayışı taşır. Bu sebeple bilim yalnız teknik bir faaliyet değil; aynı zamanda medeniyet tasavvurunun bir parçasıdır. İslam bilim geleneğinde değişmeyen esas tevhid ilkesidir. Zamanla değişen şeyler ise yöntemler, uygulamalar ve pratik birikimlerdir.
Bir bilim geleneği kendi kurucu özünü koruyarak kendisini yenileyebildiği ölçüde canlı kalır. Kendini yenileyemeyen her gelenek ise zamanla donuklaşır ve canlılığını kaybeder.
