Bu hafta Prof. Dr. Şaban Ali Düzgün hocamızla genel bir değerlendirme oturumu gerçekleştirdik. Dersin ana temasını, Norveçli düşünür Peter Wessel Zapffe’nin “The Last Messiah” eserindeki existential (varoluşsal) analizleri ve insanın bu dünyadaki konumlanışı oluşturdu.
Hocamız, insanın doğadaki diğer canlılardan farklı olarak over-equipped (aşırı donanımlı) bir varlık olduğunu vurguladı. Bu yüksek bilinç seviyesi, insanın kendi mortality (ölümlülük) gerçeğini fark etmesine ve dolayısıyla bir existence anxiety (varoluş kaygısı) yaşamasına neden olmaktadır.
Hocamız, insanın bu ağır gerçekle başa çıkabilmek için geliştirdiği defense mechanisms (savunma mekanizmaları) üzerinde durdu:
- Isolation (Tecrit): İnsanın, dış dünyadaki ağır gerçeklerden kaçmak için kendi iç dünyasına (inner world) çekilmesidir. Zihnin bir nevi kendini korumaya almasıdır.
- Anchoring (Sabitleme): Hayatın belirsizliği karşısında din, aile, ideoloji veya kariyer gibi değerleri birer anchor (çapa) olarak kullanmaktır. Hocamız bu yapıların, hayatı daha anlamlı ve katlanılabilir kılan işlevsel birer “makyaj” olduğunu belirtti.
- Distraction (Dikkat Dağıtma): Modern insanın en çok kullandığı yöntemdir. İş, sosyal medya ve sürekli bir meşguliyet (busy-ness) haliyle derin sorular sormaktan kaçınmaktır.
- Sublimation (Yüceltme ve Rıza): En dürüst yöntem budur. Hocamız bu noktada Zapffe’nin fikirlerini İslam düşüncesindeki “Rıza” kavramıyla birleştirdi. Yani acıyı ve ölümü kabul etmek, ancak bu kabulden bir creative energy (yaratıcı enerji) ve ıslah çabası çıkarmaktır.
Hocamız dersin sonunda, orta seviyedeki bir kaygının (controlled anxiety) aslında insanı üretime teşvik eden bir catalyst (katalizör) olduğunu ifade etti. Bu son ders ile birlikte, insanın trajik durumunun nasıl bir élan vital (yaşam hamlesi) ve lütfa dönüşebileceğini görmüş olduk.